Bir sözleşmede yer alan genel işlem koşulunun, TBK m. 21 uyarınca 'yazılmamış sayılması' ile TBK m. 25 uyarınca 'kesin hükümsüz' olması arasında ne fark vardır? Bu iki denetim mekanizması hangi sırayla uygulanır?

İki denetim mekanizması arasında hem denetimin konusu hem de sonucu açısından fark vardır ve bunlar sırayla uygulanır: 1) Yazılmamış Sayılma (Yürürlük Denetimi - TBK m. 21): Bu ilk denetimdir ve bir genel işlem koşulunun sözleşmenin bir parçası olup olmadığını inceler. Eğer düzenleyen, karşı tarafa bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermemiş, içeriğini öğrenme imkanı sağlamamışsa veya koşul 'sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı' (şaşırtıcı) ise, o koşul hiç sözleşmeye girmemiş, yani 'yazılmamış' sayılır. Burada koşulun içeriğinin adil olup olmadığına bakılmaz, sadece sözleşmeye dahil olma süreci denetlenir. 2) Kesin Hükümsüzlük (İçerik Denetimi - TBK m. 25): Bu ikinci denetimdir ve ancak ilk denetimi geçen, yani sözleşmenin kapsamına girdiği kabul edilen genel işlem koşullarına uygulanır. Bu aşamada, koşulun içeriği denetlenir. Eğer koşul, dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı nitelikteyse 'kesin hükümsüz' sayılır. Özetle, önce bir koşulun sözleşmeye girip girmediği (yürürlük denetimi) kontrol edilir, eğer girmişse ikinci aşamada içeriğinin adil olup olmadığı (içerik denetimi) kontrol edilir. (Kaynak: www.zulkufarslan.av.tr/tbk-borc-iliskisinin-kaynaklari/)