5580 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren özel okulların mallarının haczedilmesi konusunda İİK m. 362/a'da yer alan ve eğitim-öğretim yılı sonuna kadar haczi engelleyen hükmün Anayasa Mahkemesi'nin 22.10.2020 tarihli kararıyla iptal edilmesinin temel gerekçesi nedir? Bu iptal kararı, Anayasa'nın 42. maddesindeki 'eğitim ve öğretim hakkı' ile 35. maddesindeki 'mülkiyet hakkı' arasında nasıl bir denge kurmaya çalışmıştır?

İİK m. 362/a'da yer alan ve özel okulların mallarının eğitim-öğretim yılı içinde haczedilemeyeceğini, haczin ancak yıl sonunda yapılabileceğini öngören kural, Anayasa Mahkemesi tarafından 22.10.2020 tarihli kararla (E: 2019/59, K: 2020/61) iptal edilmiştir. İptalin temel gerekçesi, bu düzenlemenin alacaklının mülkiyet hakkına (Anayasa m. 35) orantısız bir müdahale oluşturmasıdır. AYM, düzenlemenin amacının (eğitim ve öğretim hakkının kesintiye uğramaması - Anayasa m. 42) meşru olduğunu kabul etmekle birlikte, bu amaca ulaşmak için seçilen aracın alacaklıya aşırı bir külfet yüklediğini belirtmiştir. Karara göre, alacağını bir eğitim yılı boyunca tahsil edemeyen alacaklının durumu ile öğrencilerin eğitim hakkı arasında kurulması gereken menfaat dengesi, alacaklı aleyhine bozulmuştur. Alacaklının mülkiyet hakkına getirilen bu sınırlamanın, kamu yararı amacı karşısında ölçüsüz olduğuna ve alacaklının hakkına ulaşmasını aşırı derecede zorlaştırdığına kanaat getirilmiştir. Bu kararla AYM, eğitim ve öğretim hakkının korunması gerektiğini ancak bu korumanın, bir başka temel hak olan mülkiyet hakkını neredeyse tamamen işlevsiz bırakacak şekilde yapılamayacağını vurgulamıştır. İki temel hak arasında makul bir denge kurulması gerektiğini, mevcut düzenlemenin bu dengeyi alacaklı aleyhine bozduğunu tespit ederek iptal kararı vermiştir. Karar, 01.12.2021 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.