Anayasa Mahkemesi'nin 01.08.2023 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan kararıyla CMK m. 231'deki Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kurumunun iptal edilmesinin temel hukuki gerekçelerini analiz ediniz. AYM'nin, HAGB'ye karşı öngörülen 'itiraz' kanun yolunu neden yetersiz bulduğunu ve bu durumun 'istinaf hakkından aydınlatılmış bir iradeyle feragat' ilkesiyle ilişkisini açıklayınız.
Anayasa Mahkemesi'nin HAGB kurumunu (CMK m. 231/5-14) iptal etmesinin temelinde birçok gerekçe yatmaktadır, ancak en önemlileri şunlardır: 1) Mahkemeye Etkili Başvuru Hakkının İhlali: HAGB kararlarına karşı sadece 'itiraz' kanun yolu (CMK m. 231/12) açıktır. AYM, itiraz merciinin incelemesinin (özellikle 7445 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi) genellikle dosya üzerinden ve sınırlı bir denetim olduğunu, istinaf kanun yolunun sağladığı maddi ve hukuki denetim imkanlarını sunmadığını belirtmiştir. Bu durum, kararın denetlenmesini talep etme hakkını etkisiz kılmaktadır. 2) İstinaf Hakkından Aydınlatılmış Bir İradeyle Feragat Edilmemesi: Sanığın, HAGB'yi kabul etmesi, esasa ilişkin bir mahkumiyet hükmüne karşı istinaf kanun yoluna başvurma hakkından peşinen feragat etmesi anlamına gelmektedir. AYM, bu feragatin, yargılamanın başında, delillerin tam olarak toplanmadığı ve sonucun ne olacağının belirsiz olduğu bir aşamada alındığını, dolayısıyla sanığın 'aydınlatılmış bir irade' ile bu feragati yapmadığını vurgulamıştır. Sanık, mahkumiyet korkusu ve ceza almaktan kurtulma ümidiyle, anayasal bir güvence olan istinaf hakkından vazgeçmeye zorlanmaktadır. 3) Kanunilik ve Ölçülülük İlkelerine Aykırılık: Sanığa HAGB'yi kabul edip etmediğinin ne zaman sorulacağına dair kanunda bir belirlilik olmaması, uygulamanın keyfiliğe yol açabilmesi, müsadere gibi mülkiyet hakkını etkileyen kararların denetimsiz kalması ve kurumun işkence gibi suçlarda cezasızlık algısı yaratması gibi nedenlerle AYM, HAGB kurumunun bir bütün olarak Anayasa'nın 13., 17., 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğuna ve ölçülülük ilkesini ihlal ettiğine karar vermiştir. İptal kararının 1 yıl sonra yürürlüğe girecek olması, kanun koyucuya yeni bir düzenleme yapması için süre tanımak amacını taşımaktadır.