5271 sayılı CMK'nın 42/1. maddesindeki 'eski hale getirme' kurumu ile HMK m. 95 vd. maddelerinde düzenlenen 'eski hâle getirme' kurumu arasında amaç ve işleyiş bakımından temel benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?

Her iki kurumun da temel amacı, tarafların kusurları olmaksızın, elde olmayan bir engel (mücbir sebep, ağır hastalık vb.) nedeniyle kaçırdıkları kanuni süreleri canlandırarak hak kayıplarını önlemektir. İşleyiş bakımından temel benzerlikler şunlardır: her ikisinde de talebin engelin kalkmasından itibaren belirli bir süre içinde yapılması, mazeretin delillerle ispatlanması ve kaçırılan işlemin taleple birlikte yapılması gerekir. Ancak, temel farklılıklar da vardır: 1) Kapsam: HMK'daki düzenleme daha geniştir ve kesin süreler dahil olmak üzere birçok usuli işlem için uygulanabilir. CMK'daki uygulama ise daha çok kanun yolu sürelerinin (istinaf, temyiz) kaçırılması durumunda yoğunlaşmıştır. 2) Karar Mercii: HMK'da talebi, işlemi yapacak olan mahkeme inceler. CMK m.42'de ise 'esasa hükmedecek mahkeme'nin inceleyeceği belirtilmiş olup, bu durum temyiz süresi kaçırıldığında inceleme yetkisinin Yargıtay'a ait olması gibi özel bir durum yaratır. 3) Sonuçları: Her ikisinde de talebin kabulü halinde süreye uyulmuş gibi işlem yapılır. Ancak CMK m.42/2'de kabul kararı kesin iken, HMK m.99'da kabul kararına karşı ancak esas hükümle birlikte kanun yoluna başvurulabilir. Ret kararına karşı ise CMK'da itiraz yolu, HMK'da ise yine esas hükümle birlikte kanun yolu öngörülmüştür. Özetle, amaçları aynı olsa da, işledikleri hukuk dallarının niteliği gereği usuli detaylarda farklılıklar gösterirler.