Hukuka aykırı olarak elde edilen ses kayıtları ceza ve hukuk davalarında delil olarak kullanılabilir mi? 'Zorunluluk hali' istisnasını Yargıtay kararları ışığında açıklayınız.

Kural olarak, hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemede hükme esas alınamaz. Bu, CMK m. 217/2 ve HMK m. 189/2'de açıkça düzenlenmiştir. Dolayısıyla, izinsiz ve gizlice yapılan ses kayıtları genellikle delil olarak kullanılamaz. Ancak Yargıtay, bu kurala bir istisna getirmiştir: 'zorunluluk hali'. Yargıtay'a göre, bir kişinin, kendisine karşı işlenmekte olan (hakaret, tehdit, cinsel saldırı vb.) ve ani gelişen bir suçla ilgili olarak, başka türlü kanıt elde etme imkanının bulunmadığı ve yetkili makamlara başvurma olanağının olmadığı durumlarda, kaybolma olasılığı bulunan delilleri korumak amacıyla ses kaydı alması hukuka uygun kabul edilebilir. Bu durumda, elde edilen kayıt ceza davasında delil olarak değerlendirilebilir. (Bkz. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2019/4369 E. 2019/8633 K.). Bu istisnanın uygulanması için şartların çok dar ve somut olaya özgü olarak değerlendirilmesi gerekir; planlı ve sistematik delil üretme amacı taşımamalıdır.