Gözaltı tedbirinin hukuka aykırı uygulanması halinde, mağdurun 'haksız gözaltı tazminatı' talep etme hakkının hukuki dayanağı nedir? Gözaltı kararının hangi durumlarda hukuka aykırı sayılabileceğini CMK m.91'deki şartlar üzerinden örnekleyerek açıklayınız.

Haksız gözaltı tazminatının temel hukuki dayanağı CMK'nın 141. maddesidir. Bu madde, kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra belirli şartları taşıyan kişilere tazminat isteme hakkı tanımaktadır. Hukuka aykırı gözaltı, bu kapsamda değerlendirilir. Gözaltı kararının hukuka aykırı sayılacağı durumlar, CMK m.91'deki şartların ihlal edilmesiyle ortaya çıkar. Örnekler: 1) Somut Delil Yokluğu: Sadece soyut bir ihbar mektubuna veya kimliği belirsiz bir kişinin iddiasına dayanılarak, başka hiçbir somut delil olmaksızın kişinin gözaltına alınması (CMK m.91/2 ihlali). 2) Zorunluluk Unsurunun Yokluğu: Kimliği, adresi belli olan ve delil karartma veya kaçma şüphesi bulunmayan bir şüphelinin, ifadesi alındıktan sonra sadece soruşturma devam ediyor diye gözaltında tutulmaya devam edilmesi (CMK m.91/2'deki zorunluluk şartının ihlali). 3) Sürenin Aşılması: Bireysel suçta 24 saatlik (yol süresi hariç) yasal sürenin dolmasına rağmen kişinin hakim önüne çıkarılmadan veya serbest bırakılmadan keyfi olarak nezarette tutulması (CMK m.91/1 ihlali). Bu gibi durumlarda, gözaltı işlemi hukuka aykırı hale gelir ve kişi, uğradığı maddi ve manevi zararlar için Devlet aleyhine tazminat davası açma hakkına sahip olur. (Kaynak: kadimhukuk.com.tr/makale/gozaltina-alma-sebepleri-suresi-itiraz/)