İş Kanunu'na göre 'ücretli izin' ile 'ücretsiz izin' arasındaki temel farklar nelerdir? İşveren, işçiyi rızası olmaksızın tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarabilir mi? Bu kuralın istisnası var mıdır?

'Ücretli izin' ile 'ücretsiz izin' arasında, iş sözleşmesinin durumu, ücret ödemesi ve kanuni dayanak açısından temel farklar bulunmaktadır. **Temel Farklar:** 1. **İş Sözleşmesinin Durumu:** * **Ücretli İzin (Yıllık İzin vb.):** İş sözleşmesi **aktif olarak devam eder**. İşçinin iş görme borcu, dinlenme hakkını kullanması nedeniyle geçici olarak durur, ancak işverenin ücret ödeme borcu dahil diğer tüm yükümlülükleri devam eder. * **Ücretsiz İzin:** İş sözleşmesi **askıya alınır**. Bu sürede, işçinin iş görme borcu ile işverenin ücret ödeme borcu karşılıklı olarak ortadan kalkar. İş sözleşmesi sona ermez, sadece temel edimleri askıdadır. 2. **Ücret ve SGK Primi:** * **Ücretli İzin:** İşçi, çalışıyormuş gibi **ücretini tam olarak alır**. İşveren, bu günler için SGK primlerini ödemeye devam eder. * **Ücretsiz İzin:** İşçiye **hiçbir ücret ödenmez**. İşveren, bu günler için SGK primi ödemez (sadece bazı özel durumlarda, örneğin doğum sonrası ücretsiz izinde, devlet tarafından belirli şartlarla sağlık sigortası primleri karşılanabilir). 3. **Kanuni Dayanak ve Talep Hakkı:** * **Ücretli İzin:** Yıllık ücretli izin, kanundan doğan (İş K. m.53 vd.) temel bir haktır. İşçi, şartları oluştuğunda bu izni talep etme hakkına sahiptir ve işveren bu izni kullandırmak zorundadır. * **Ücretsiz İzin:** Kural olarak, kanunda sayılan özel haller (doğum sonrası izin, yol izni vb.) dışında, işçinin veya işverenin tek taraflı olarak talep edebileceği bir hak değildir. Uygulanması, tarafların **karşılıklı anlaşmasına** bağlıdır. **İşverenin Tek Taraflı Ücretsiz İzne Çıkarma Yetkisi ve İstisnası:** Kural olarak, işveren işçiyi rızası olmaksızın tek taraflı olarak ücretsiz izne **çıkaramaz**. Bu durum, işveren tarafından yapılan bir fesih olarak veya işçi açısından haklı nedenle fesih sebebi olarak yorumlanabilir. Bu kuralın **tek istisnası**, 4857 sayılı İş Kanunu'na COVID-19 salgını döneminde eklenen **Geçici 10. madde** ile getirilmiştir. Bu madde, fesih yasağı süresince işverene, istihdamı koruma amacıyla, işçinin rızasını aramaksızın onu tek taraflı olarak ücretsiz izne ayırma hakkı tanımıştır. Ancak bu, olağanüstü döneme özgü, geçici ve istisnai bir düzenlemedir. Olağan dönemlerde bu yetki yoktur.