Uygulamada COVID-19 salgını döneminde işverenlerin başvurduğu 'ücretsiz izin' uygulamasının hukuki dayanağı nedir? Normal koşullarda işverenin işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarma hakkı var mıdır?

Normal koşullarda, işçinin rızası olmaksızın işverenin işçiyi tek taraflı olarak ücretsiz izne çıkarma hakkı yoktur. Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin esaslı unsurlarından olan 'çalışma' ve 'ücret ödeme' borçlarını askıya aldığı için, İş Kanunu m. 22 uyarınca bir 'çalışma koşullarında esaslı değişiklik' niteliğindedir ve ancak tarafların anlaşmasıyla (işçinin yazılı rızasıyla) uygulanabilir. İşçinin rızası olmadan işverenin onu ücretsiz izne çıkarması, iş sözleşmesinin işveren tarafından örtülü feshi olarak kabul edilir ve işçiye haklı nedenle fesih imkanı tanır. Ancak, COVID-19 salgını döneminde bu kurala bir istisna getirilmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenen Geçici 10. madde ile, fesih yasağı süresince (ilk olarak 17 Nisan 2020'den itibaren üç ay, daha sonra uzatıldı), işverene, işçinin rızası olmaksızın onu tek taraflı olarak tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırma hakkı tanınmıştır. Bu, salgının ekonomik etkilerini azaltmayı ve istihdamı korumayı amaçlayan geçici ve istisnai bir düzenlemeydi. Bu düzenleme, normal koşullardaki genel kuralı salgın süresince askıya almıştır. (Kaynak: İş Kanunu m. 22, Geçici m. 10; vonahukuk.com makalesi)