İsticvap (HMK m. 169), HMK m. 31'de düzenlenen 'hakimin davayı aydınlatma ödevi' kapsamında nasıl bir yere sahiptir? Hakimin, taraflardan birinin talebi olmaksızın, kendiliğinden isticvaba karar vermesi mümkün müdür?

İsticvap, hakimin davayı aydınlatma ödevinin (HMK m. 31) en önemli araçlarından biridir. HMK m. 31, hakime 'maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilme, soru sorabilme ve delil gösterilmesini isteyebilme' yetkisi ve yükümlülüğü verir. İsticvap, bu yükümlülüğün özel bir şeklidir. Hakimin, davanın temelini oluşturan ve belirsiz kalan bir vakıayı, o vakıayı en iyi bilecek konumda olan taraftan doğrudan öğrenmesini sağlar. HMK m. 169/1, 'Mahkeme, kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan her birinin isticvabına karar verebilir.' hükmüyle bu soruyu net bir şekilde cevaplamaktadır. Evet, hakim taraflardan birinin talebi olmasa dahi, uyuşmazlığın aydınlatılması için gerekli görüyorsa, resen (kendiliğinden) isticvaba karar verme yetkisine sahiptir. Bu yetki, maddi gerçeğe ulaşma ve adil bir karar verme amacına hizmet eder. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2014/1-1066 E., 2016/532 K. sayılı kararı da hakimin davayı aydınlatma ödevinin önemini vurgulamaktadır. (Kaynak: barandogan.av.tr/blog/mevzuat/hmk-madde-169-isticvap.html)