HMK m. 142 ve 138 birlikte değerlendirildiğinde, 'dava şartları' ile 'ilk itirazlar' arasında, mahkemenin ön incelemede karar verme usulü açısından bir fark var mıdır?

Karar verme usulü açısından bir fark yoktur. HMK, hem dava şartlarının hem de ilk itirazların, yargılamanın en başında, ön inceleme aşamasında çözümlenmesini öngörür. HMK m. 137, hakimin ön incelemede 'dava şartlarını ve ilk itirazları' inceleyeceğini belirtir. HMK m. 138 ise, 'Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir...' diyerek her ikisini de aynı usule tabi tutar. Her ikisi için de mahkeme, tarafları dinlemesine gerek olmadığına kanaat getirirse duruşma yapmaksızın dosya üzerinden karar verebilir. Temel fark, bu kurumların niteliğindedir. Dava şartları, davanın esası hakkında incelemeye geçilebilmesi için varlığı zorunlu olan ve mahkemenin davanın her aşamasında re'sen gözetmesi gereken koşullardır (örn: görev, hukuki yarar). İlk itirazlar ise, davalının davanın en başında ileri sürmesi gereken ve mahkemenin re'sen dikkate almadığı usuli savunmalardır (örn: yetki, tahkim itirazı). Ancak incelenme zamanı ve usulü açısından HMK her ikisini de ön inceleme aşamasında ve aynı yöntemle ele almıştır.