HMK m. 142 ve HMK m. 27 (hukuki dinlenilme hakkı) birlikte değerlendirildiğinde, bir davada ön inceleme duruşması yapılmaksızın karar verilmesi her zaman hukuka aykırı mıdır? Hangi durumlarda mahkeme ön inceleme duruşması yapmadan karar verebilir?

Hayır, ön inceleme duruşması yapılmadan karar verilmesi her zaman hukuka aykırı değildir. HMK, mahkemeye belirli durumlarda duruşma yapmaksızın, dosya üzerinden karar verme imkanı tanımıştır. Temel kural, ön incelemenin duruşmalı yapılmasıdır (HMK m. 140). Ancak, HMK m. 138'e göre, mahkeme, dilekçeler teatisi tamamlandıktan sonra, 'dava şartları' ve 'ilk itirazlar' hakkında, tarafları dinlemesine gerek duymuyorsa, dosya üzerinden karar verebilir. Örneğin, davanın kesin yetki kuralına aykırı bir mahkemede açılması, davacının hukuki yararının bulunmaması, kesin hüküm bulunması gibi durumlarda, mahkeme ön inceleme duruşması yapmadan davayı usulden reddedebilir. Hukuki dinlenilme hakkı bu durumda ihlal edilmiş olmaz, çünkü taraflar iddia ve savunmalarını zaten dilekçelerinde belirtmişlerdir ve mahkeme bu dilekçeleri dikkate alarak karar vermektedir. Ancak, HMK m. 142'de belirtilen zamanaşımı def'i gibi, esasa ilişkin ve tartışılması gereken konularda veya mahkemenin karar vermek için tarafları dinlemeye ihtiyaç duyduğu durumlarda ön inceleme duruşması yapılması zorunludur.