5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 36/1-a, nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarında yetkili mahkemenin, 'düzeltmeyi isteyen şahısların yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesi' olduğunu belirtmiştir. Bu yetki kuralı 'kesin yetki' midir, yoksa 'kesin olmayan yetki' midir? Taraflar bu kuralın aksine bir yetki sözleşmesi yapabilirler mi?

Bu yetki kuralı, 'kesin yetki' kuralıdır. HMK m. 11/1, kamu düzeniyle ilgili bazı davalarda kanunun özel ve kesin yetki kuralları getirebileceğini belirtir. Nüfus kayıtları, devletin kişilerin hukuki statüsünü takip ettiği temel sicillerdir ve bu kayıtların doğruluğu ve güvenilirliği 'kamu düzeni' ile yakından ilgilidir. Bu nedenle, 5490 sayılı Kanun'da düzenlenen bu yetki kuralı, tarafların iradesiyle değiştirilemeyen, emredici nitelikte bir kesin yetki kuralıdır. Taraflar, bu kuralın aksine bir yetki sözleşmesi yapamazlar; yapsalar bile bu sözleşme geçersizdir. Mahkeme, yetkili olup olmadığını davanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) denetlemek zorundadır. Yetkisiz olduğunu tespit ederse, HMK m. 20 uyarınca davanın usulden reddine karar vererek dosyayı yetkili mahkemeye gönderir. Davalı, bu konuda bir ilk itirazda bulunmasa bile, hakim yetki konusunu kendiliğinden incelemelidir.