Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2018/5360 sayılı kararında, adli yardım talebinde bulunan bir ticaret şirketinin talebi reddedilmiştir. Bu ret kararının gerekçesi nedir? HMK'daki bu düzenleme, şirketlerin iflası gibi durumlarda hak arama özgürlüğü açısından ne gibi bir sorun teşkil etmektedir?

Ret kararının gerekçesi, HMK m. 334'ün adli yardımdan yararlanabilecek kişileri sınırlı olarak saymasıdır. Madde metni, gerçek kişiler ile istisnai olarak kamuya yararlı dernek ve vakıflara bu imkanı tanımakta, ancak ticaret şirketlerine yer vermemektedir. Kanun lafzı gereği, ticaret şirketlerinin adli yardımdan yararlanması mümkün değildir. Bu durum, özellikle iflas etmiş veya mali açıdan son derece zor duruma düşmüş şirketler açısından hak arama özgürlüğü ve mahkemeye erişim hakkı bağlamında ciddi bir sorun teşkil etmektedir. Yargılama giderlerini (harç, bilirkişi ücreti vb.) karşılayamayacak durumda olan bir şirket, sırf tüzel kişi olduğu için bu haktan mahrum kalmakta ve fiilen dava açma veya kendini savunma imkanını yitirebilmektedir. Bu durum, davanın tarafları arasında 'silahların eşitliği' ilkesini zedeleyebilir. Şirketin mali durumunu hiç dikkate almayan bu katı düzenleme, Anayasa'nın 36. maddesindeki adil yargılanma hakkının özüne dokunan bir sınırlama olarak eleştirilmektedir.