HMK m. 142 ve devamı maddelerine göre, ön inceleme aşaması tamamlanmadan tahkikata geçilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin 2018/3311 sayılı kararında, mahkemenin davalı vekilinin mazeretini kabul ettiği halde, aynı oturumda ön incelemeyi tamamlayıp tahkikata geçmesi neden hatalı bulunmuştur?

Bu durum, HMK'nın ön inceleme kurumunun amacına ve 'hukuki dinlenilme hakkı'na (HMK m. 27) aykırıdır. Mahkeme, bir tarafın usulüne uygun olarak sunduğu mazereti kabul ettiğinde, o tarafın o duruşmada yok hükmünde olduğunu da kabul etmiş olur. Ön inceleme duruşmasının amacı, tarafların katılımıyla uyuşmazlık konularını belirlemek, delilleri tartışmak ve onları sulhe teşvik etmektir. Mahkeme, davalı vekilinin mazeretini kabul etmekle, o vekilin bu haklarını başka bir celsede kullanacağını da zımnen kabul etmiştir. Mazereti kabul edilen tarafın yokluğunda ön incelemeyi tamamlayıp tahkikata geçmek, o tarafı ön inceleme aşamasının sağladığı haklardan (iddia ve savunmasını açıklama, delillerini sunma, sulh olma vb.) mahrum bırakır. Bu, savunma hakkının kısıtlanmasıdır. Doğru usul, mahkemenin mazereti kabul ettikten sonra, ön inceleme için yeni bir duruşma günü belirleyerek tarafları usulüne uygun şekilde yeniden davet etmesi ve her iki tarafın da katılımıyla ön incelemeyi tamamladıktan sonra tahkikat aşamasına geçmesidir.