HMK m. 142'nin uygulanması bağlamında, bir davada ön inceleme duruşması yapılmadan, dosya üzerinden ve dilekçeler teatisi tamamlanmadan karar verilebilir mi? Yargıtay 8. Hukuk Dairesi'nin 2017/17590 sayılı kararında bu konuda nasıl bir yol gösterilmiştir?

Hayır, verilemez. HMK m. 142'nin uygulanabilmesi, yani hak düşürücü süre veya zamanaşımı gibi konuların karara bağlanabilmesi için öncelikle yargılamanın 'ön inceleme' aşamasına gelmiş olması gerekir. HMK m. 137, ön incelemenin 'dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra' yapılacağını amir bir hükümle düzenler. Yargıtay 8. HD'nin anılan kararında da bu sıra açıkça vurgulanmıştır. Mahkemenin, dava dilekçesini davalılara tebliğ etmeden, cevap haklarını kullandırmadan, yani dilekçeler teatisi aşamasını tamamlamadan, doğrudan dosya üzerinden 'dava şartı yokluğu' gibi bir nedenle karar vermesi, davacının (ve davalının) hukuki dinlenilme hakkına (HMK m. 27) aykırıdır. Mahkemenin izlemesi gereken yol; öncelikle dava dilekçesini davalı tarafa tebliğ ederek dilekçeler teatisi aşamasını tamamlamak, ardından ön inceleme aşamasına geçmek ve bu aşamada, gerekirse duruşma yapmadan (HMK m. 138), dava şartlarını ve ilk itirazları inceleyerek karar vermektir. Bu usuli sıra takip edilmeden verilen karar, usule aykırı olduğu için bozma sebebidir.