HMK m. 190 uyarınca genel ispat kuralı nedir? Bu kuralın, HMK m. 221 ile düzenlenen 'üçüncü kişi veya kurumun elindeki belgenin ibrazı' talebiyle ilişkisi nasıldır?

HMK m. 190'daki genel ispat kuralı, 'İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.' şeklindedir. Buna 'iddia eden ispat eder' kuralı da denir. Örneğin, bir alacak davasında alacağın varlığını iddia eden davacı, bu alacağı ispatla yükümlüdür. Borcun ödendiğini iddia eden davalı ise ödemeyi ispatla yükümlüdür. Bu genel kural, HMK m. 221 ile düzenlenen 'üçüncü kişi veya kurumun elindeki belgenin ibrazı' talebiyle yakından ilişkilidir. Çünkü ispat yükü kendisine düşen bir taraf, iddiasını ispatlayacak olan belgenin kendi elinde değil de bir üçüncü kişinin veya resmi bir kurumun (örneğin banka, tapu müdürlüğü) elinde olması durumunda zorluk yaşayacaktır. İşte HMK m. 221, bu zorluğu aşmak için bir mekanizma sunar. İspat yükü altındaki taraf, mahkemeden, iddiasını ispat için zorunlu olan ve üçüncü bir kişi veya kurumun elinde bulunan bu belgenin ibrazını talep edebilir. Mahkeme, bu talebi yerinde görürse, ilgili üçüncü kişi veya kuruma bu belgeyi mahkemeye sunmasını emreder. Üçüncü kişi, haklı bir sebep olmaksızın bu emre uymazsa, mahkeme onun hakkında tanıklığa ilişkin hükümlere göre disiplin para cezası gibi yaptırımlar uygulayabilir. Dolayısıyla, HMK m. 221, ispat yükünü taşıyan tarafa, elinde olmayan delillere mahkeme aracılığıyla ulaşma imkanı tanıyarak, HMK m. 190'daki yükümlülüğünü yerine getirmesine yardımcı olan tamamlayıcı bir usul hükmüdür.