3194 sayılı İmar Kanunu m. 32'ye göre, ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir yapı tespit edildiğinde idarenin izlemesi gereken adımlar nelerdir ve yapı sahibine hangi haklar tanınmıştır?

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılarla ilgili idari süreci düzenler. İdarenin izlemesi gereken adımlar ve yapı sahibinin hakları şunlardır: 1. **Tespit ve Durdurma:** İlgili idare (belediye veya valilik), ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir yapı yapıldığını tespit ettiğinde, o andaki inşaat durumunu bir **yapı tatil zaptı** ile tespit eder. Yapı **mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.** Zaptın yapı yerine asılması, yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. 2. **Süre Verilmesi:** Yapı sahibi, bu tespit tarihinden itibaren **en çok bir ay içinde** yapısını ruhsata uygun hale getirmek veya ruhsat almak için ilgili idareye başvurmak zorundadır. Bu bir aylık süre, yapı sahibine durumunu yasallaştırması için tanınan bir haktır. 3. **Mührün Kaldırılması:** Yapı sahibi, bu bir aylık süre içinde yapısındaki aykırılığı giderir veya ruhsat alırsa ve bu durum idarece yapılacak inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür kaldırılarak inşaatın devamına izin verilir. 4. **Yıkım ve Yaptırım:** Eğer yapı sahibi verilen bir aylık süre içinde yapısını ruhsata uygun hale getirmez veya ruhsat almazsa, idari süreç devam eder. Bu durumda, ruhsat iptal edilir ve ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, **belediye encümeni veya il idare kurulu kararı** alındıktan sonra, belediye veya valilikçe yıktırılır. Yıkım masrafı da yapı sahibinden tahsil edilir. Ayrıca bu süreçte İmar Kanunu m. 42 uyarınca idari para cezaları da uygulanır.