Kira sözleşmesinin varlığını ispat yükü kime aittir ve davacı bu ispatı gerçekleştiremezse, 'yemin' deliline başvurma hakkı konusunda mahkemenin rolü ne olmalıdır? (Yargıtay 6. HD 2015/2363 E. sayılı karar)

HMK m. 190 uyarınca ispat yükü, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kira alacağı davasında, davalı kira ilişkisini inkar ediyorsa, kira sözleşmesinin varlığını ispat yükü davacı-kiraya verene aittir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2015/2363 E., 2016/234 K. sayılı kararında da bu ilke teyit edilmiştir. Davacı, kira ilişkisini HMK m. 200'deki sınırlamalar (yazılı delil zorunluluğu) nedeniyle kanıtlayamazsa, son çare olarak 'yemin' deliline başvurabilir. Mahkemenin bu noktadaki rolü, pasif kalmak değil, tarafları hakları konusunda bilgilendirmektir. Kararda belirtildiği üzere, davacı delil listesinde 'yemin' deliline dayanmışsa, mahkemenin davacıya, davalıya yemin teklif etme hakkı olduğunu açıkça hatırlatması gerekir. Bu hatırlatma yapılmadan, sırf yazılı delil sunulamadığı gerekçesiyle davanın reddedilmesi, davacının ispat hakkının (HMK m. 189) kısıtlanması anlamına gelir ve usule aykırıdır. Mahkeme, hakime davayı aydınlatma ödevi (HMK m. 31) kapsamında bu hatırlatmayı yapmakla yükümlüdür.