HMK madde 115'in 'dava şartlarının her aşamada kendiliğinden araştırılması' ilkesini, 'işçilik alacakları' davalarında 'gider avansı'nın eksik yatırılması durumunda mahkemenin izlemesi gereken usulü Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2016/1731 E., 2017/1624 K. ve 2016/1745 E., 2017/1685 K. sayılı kararları ışığında açıklayınız. Özellikle, 'tanık deliline dayanılması' nedeniyle istenen giderin hukuki vasfı ('gider avansı' mı 'delil avansı' mı) ve bunun davanın akıbetine etkisini karşılaştırmalı olarak değerlendiriniz.
HMK madde 114/1-g uyarınca 'gider avansı' bir dava şartıdır ve mahkemece davanın her aşamasında (HMK 115/1) kendiliğinden (re'sen) araştırılır. HMK 120, gider avansının yatırılmasını, HMK 324 ise delil ikamesi için avansı düzenler. Bu iki avans türü arasındaki ayrım, davanın akıbeti açısından önemlidir. **Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun Yaklaşımı:** * **2016/1731 E., 2017/1624 K. ve 2016/1745 E., 2017/1685 K. sayılı kararlar:** İşçilik alacakları davalarında, davacı vekiline 'tanık deliline dayanıldığı gerekçesiyle eksik tanık masrafının tamamlanması için' muhtıra tebliğ edildiği, ancak süresi içinde bu masrafın yatırılmaması üzerine davanın 'gider avansı eksikliği' nedeniyle usulden reddedildiği durumlar ele alınmıştır. Yerel mahkemeler, tanık masrafını gider avansı kapsamında değerlendirerek davanın reddine karar vermiştir. **Gider Avansı ve Delil Avansı Arasındaki Fark ve Akıbete Etkisi:** Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yerel mahkemelerin bu kararlarını hatalı bularak bozmuştur. Gerekçede şu önemli ayrımlar yapılmıştır: 1. **Gider Avansı (HMK 120):** Davanın genel masrafları (tebligat, posta vs.) için yatırılan ve dava şartı olan avanstır. Yetersiz kalması halinde verilen kesin süreye uyulmazsa, dava usulden reddedilir (HMK 115/2, Yönetmelik m. 45/3). 2. **Delil Avansı (HMK 324):** Tarafların dayandıkları 'delillerin giderlerini' (tanık, bilirkişi, keşif ücretleri gibi) karşılamak üzere mahkemece belirlenen avanstır. Bu avans, dava şartı niteliğinde DEĞİLDİR. * **Hukuki Sonuç:** Eğer delil avansı yatırılmazsa, HMK 324/2 ve Yönetmelik m. 45/4 uyarınca o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Dava, delil avansı yatırılmadığı için usulden reddedilmez. Yani, davacı tanık dinletme masrafını yatırmazsa, tanık dinletme hakkından vazgeçmiş sayılır, ancak dava diğer delillerle görülmeye devam eder. **Kararın Önemi:** Hukuk Genel Kurulu, Yönetmeliğin 45. maddesindeki (kişisel bilgi ve belge giderleri ile karıştırılmaması gereken) delil giderlerinin 'gider avansı' kavramı içinde gösterilmiş olmasına rağmen, esasen HMK 324. maddesinin delil ikamesi için avansı düzenlediğini belirtmiştir. Dolayısıyla, **tanık dinlenmesi, bilirkişi raporu alınması ve keşif gideri gibi delil ikamesine yönelik giderler, gider avansı içinde değerlendirilmemelidir.** Bu masrafların yatırılmaması, davanın usulden reddine değil, ilgili delilden vazgeçilmiş sayılmasına yol açar. Bu yaklaşım, usul ekonomisi ve yargılamanın etkinliği açısından büyük önem taşır; zira basit bir delil masrafı eksikliği nedeniyle tüm davanın usulden reddedilmesi, maddi adaletin tecellisine engel olurdu.