HMK madde 115'in 'dava şartlarının her aşamada kendiliğinden araştırılması' ilkesi kapsamında, 'muris muvazaası' veya 'ehliyetsizlik' gibi hukuksal nedenlere dayalı tapu iptali-tescil davalarında 'dava ehliyeti'nin önemini Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 2018/2292 E., 2018/11030 K. sayılı kararı bağlamında analiz ediniz. Özellikle, davacının 'vasi tayini için ayrı bir dava açtığını' belirtmesi durumunda mahkemenin izlemesi gereken usulü açıklayınız.
HMK madde 115/1, mahkemenin dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden (re'sen) araştırma yükümlülüğünü getirir. HMK madde 114/1-d uyarınca 'dava ehliyeti', bir dava şartıdır ve davanın sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için tarafların hukuki işlemleri yapma yeteneğine sahip olmaları gerekir. Muris muvazaası veya ehliyetsizlik gibi nedenlere dayalı tapu iptali-tescil davaları, miras hukukuna ilişkin hassas konular olup, tarafların ehliyeti büyük önem taşır. **Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin Yaklaşımı (2018/2292 E., 2018/11030 K.):** Bu kararda, davacının halen hayatta olan murisinin yaptığı taşınmaz temliki ile ilgili muris muvazaası ve ehliyetsizlik nedenlerine dayalı tapu iptali-tescil davası açması durumu ele alınmıştır. Davacı, murisine vasi tayin edilmesi için ayrı bir Sulh Hukuk Mahkemesi'nde dava açtığını da belirtmiştir. Yerel mahkeme, davacının 'aktif dava ehliyeti bulunmadığı' gerekçesiyle davanın 'husumetten reddine' (yani taraf ehliyeti yokluğundan reddine) karar vermiştir. **Mahkemenin İzlemesi Gereken Usul ve Değerlendirme:** Yargıtay, yerel mahkemenin kararını hatalı bularak bozmuştur. Gerekçesinde şu prensipleri vurgulamıştır: 1. **Dava Şartının Varlığı ve Sürekliliği:** Dava şartlarının davanın açıldığı tarihten hükmün kurulduğu tarihe kadar varlığını devam ettirmesi temel kuraldır. 2. **Dava Şartı Noksanlığının Giderilebilirliği:** HMK 115/3 maddesi uyarınca, eğer dava şartı noksanlığı mahkemece davanın esasına girilmeden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki noksanlıktan ötürü dava usulden reddedilemez. Bu, dava ehliyeti gibi giderilebilir dava şartları için bir esneklik sağlar. 3. **Mahkemenin Araştırma Yükümlülüğü:** Davacı, vasi tayini davası açtığını belirttiği için, mahkemenin bu husus üzerinde durması, ilgili vasi tayini davası dosyasını getirtip değerlendirmesi gerekmektedir. **Hukuki Sonuç:** Mahkeme, vasi tayini davasının sonucunu beklemeli ve eğer bu dava sonucunda murise vasi atanırsa, atanacak vasi davayı takip edebileceğinden, davacının 'aktif dava ehliyeti' eksikliği giderilmiş olacaktır. Bu durumda, yerel mahkeme davanın esasına girerek karar vermelidir. Yargıtay'ın kararı, dava şartlarındaki eksikliklerin her zaman davanın hemen reddi anlamına gelmediğini, giderilebilir eksiklikler için yargılamanın askıya alınması veya gerekli usuli adımların atılması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu, usul ekonomisi ve adil yargılama ilkelerine uygun bir yaklaşımdır.