HMK madde 115 bağlamında, 'kamu düzenine ilişkin' olan 'görevli mahkeme' dava şartının yerine getirilmemesi durumunda, yargılama usulünde mahkemenin izlemesi gereken yolu Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2015/4976 E., 2017/949 K. sayılı kararı üzerinden tartışınız. Özellikle, HMK'da öngörülen 'dava şartı yokluğundan usulden ret' kararı ile mülga HUMK'daki 'görevsizlik' kararının lafzı ve hukuki sonuçları arasındaki farkları açıklayınız.
HMK madde 114/1-c'ye göre 'mahkemenin görevli olması' bir dava şartıdır ve bu husus kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkemece (HMK 115/1) davanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) gözetilir. Görevli mahkemenin belirlenmesindeki yanılgı, davanın esasına girilememesine yol açar ve HMK 115/2 uyarınca davanın usulden reddi ile sonuçlanır. **Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin Yaklaşımı (2015/4976 E., 2017/949 K.):** Bu karar, 'arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi'nden kaynaklanan kira tazminatı alacağı davasını ele almıştır. Mahkeme, uyuşmazlığın ticari mahkemelerin görev alanına girmediğini belirterek 'görevsizlik kararı' vermiş, davayı usulden reddetmiştir. Ancak Yargıtay, bu kararın sonuç itibarıyla doğru olduğunu, ancak gerekçesi ve hüküm fıkrasındaki ifadelerin hatalı olduğunu belirtmiştir. **HMK ve Mülga HUMK Farkları ve Hukuki Sonuçlar:** * **Mülga HUMK Dönemi:** Mülga 1086 sayılı HUMK'da, görevsizlik durumunda mahkeme 'görevsizlik kararı' verir ve dava dosyasını görevli mahkemeye gönderirdi. Bu, davanın yeni mahkemede kaldığı yerden devam etmesi anlamına gelirdi. HUMK'daki görev kuralları da kamu düzenine ilişkin olsa da, uygulamanın lafzı 'görevsizlik' şeklinde olmuştur. * **HMK Dönemi:** 6100 sayılı HMK ile birlikte, görevli mahkemenin belirlenmesi bir 'dava şartı' olarak düzenlenmiştir (HMK 114/1-c). Eğer mahkeme görevsiz olduğunu tespit ederse, HMK 115/2 uyarınca 'dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine' karar verir. HMK'da doğrudan 'görevsizlik kararı' terimi yerine, dava şartı yokluğu nedeniyle 'usulden ret' terimi kullanılır ve dosya doğrudan görevli mahkemeye gönderilmez; ilgilisi başvurursa görevli mahkemeye gönderilir (HMK 20). **Karardaki Hata ve Yargıtay'ın Düzeltmesi:** Kararda, yerel mahkemenin 'görevsizlik kararı' vermesi ve gerekçede mülga HUMK hükümlerine atıf yapması hatalı bulunmuştur. Yargıtay, 'karar tarihinde yürürlükte olmayan ve göreve ilişkin dava şartı öngörmeyen HUMK’nın göreve ilişkin 7 ve 27. madde hükümlerine uygun olarak gerekçede ve hüküm fıkrasında “mahkememizin görevsizliğine” ibarelerine yer verilmesi de hatalı olmuştur.' demiştir. Ancak Yargıtay, kararın 'sonuç itibariyle doğru olduğundan' (yani dava esastan reddedilmesi gerektiğinden), HUMK'nın 438/son maddesi uyarınca gerekçesini kısmen değiştirerek ve hüküm fıkrasındaki yanlışlığı düzelterek ( 'Mahkemenin görevine ilişkin dava şartı noksanlığı bulunduğundan HMK’nın 114/1-c ve 115/2. maddeleri uyarınca davanın usulden reddine' şeklinde) onamıştır. Bu karar, HMK'nın usul kanunlarındaki değişiklikleri ve terminoloji farklarını doğru uygulamanın önemini gösterir. Görevsizlik durumu, HMK kapsamında 'dava şartı yokluğu' olarak ele alınır ve 'usulden ret' kararı ile sonuçlanır.