HMK madde 115 bağlamında, 'taşınmazın tescili' davalarında 'taraf teşkili'nin önemini ve özellikle 'köy tüzel kişiliği'nin veya 'il özel idaresi'nin tüzel kişiliğinin Kanunla kaldırılması durumunda kimlerin davada taraf olması gerektiğini Yargıtay 20. Hukuk Dairesi'nin 2016/335 E., 2017/6373 K. sayılı kararı üzerinden açıklayınız. Bu durumda 'dava şartı yokluğu' nedeniyle izlenecek usulü detaylandırınız.
HMK madde 114/1-d uyarınca 'tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları' bir dava şartıdır ve mahkemece (HMK 115/1) davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılır. Taşınmazın tescili davalarında, doğru tarafın davada yer alması, özellikle kamu tüzel kişiliklerinin değiştiği durumlarda büyük önem arz eder. **Köylerin ve İl Özel İdarelerinin Tüzel Kişiliğinin Kalkması:** Yargıtay 20. Hukuk Dairesi'nin 2016/335 E., 2017/6373 K. sayılı kararı, 'tapusuz taşınmazın tescili' davasını ele almıştır. Kararda, çekişmeli taşınmazın bulunduğu köyün, 6360 sayılı Kanun (On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun) gereğince tüzel kişiliğinin kaldırıldığı ve ilgili büyükşehir belediyesine bağlı ilçe belediyesine mahalle olarak katıldığı belirtilmiştir. Benzer şekilde Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 2016/7250 E., 2017/1703 K. sayılı kararında da, 6360 sayılı Yasa gereğince İl Özel İdaresi'nin tüzel kişiliğinin sona erdiği ve Büyükşehir Belediyesi'ne devredildiği durum ele alınmıştır. **Davada Taraf Olması Gerekenler ve Usul:** Bu tür durumlarda, eski tüzel kişiliğin taraf ehliyeti sona erdiğinden, davanın doğru hasıma yöneltilmesi gerekmektedir: * **Köy Tüzel Kişiliği İçin:** 6360 sayılı Kanun gereğince tüzel kişiliği kaldırılan köyün davalı olması halinde, bu köyün bağlı bulunduğu **İlçe Belediyesinin** ve büyükşehir belediyesi sınırları il mülki sınırları olarak belirlendiğinden **Büyükşehir Belediye Başkanlığının** da davada taraf olması gerekir. Bu, dava şartı olan taraf ehliyeti eksikliğidir. * **İl Özel İdaresi İçin:** İl Özel İdaresi'nin tüzel kişiliğinin sona ermesi halinde, husumetin ilgili **Büyükşehir Belediyesi'ne** yöneltilmesi gerekmektedir. **Dava Şartı Yokluğu Nedeniyle İzlenecek Usul:** Mahkemece yapılması gereken şunlardır: 1. **Temsilde Hata Tespiti:** Bu durum, 'temsilde hata' olarak kabul edilir. Yani, başlangıçta dava doğru bir tüzel kişiliğe (köy veya il özel idaresi) karşı açılmış olsa da, bu tüzel kişiliğin yargılama sırasında ortadan kalkmasıyla taraf ehliyeti eksikliği meydana gelmiştir. 2. **Süre Verme ve Taraf Teşkili:** Mahkeme, davacılara (HMK 115/2 uyarınca) hukuki yarar kapsamında, yeni oluşan tüzel kişilikleri (örneğin Büyükşehir Belediyesi veya ilgili İlçe Belediyesi) davaya taraf olarak dahil etmeleri için uygun bir mehil verir. Bu süreçte, ilgili yeni tüzel kişiliğin savunması alınarak 'taraf teşkili' sağlanır. 3. **Sonuç:** Verilen süre içinde taraf ehliyeti eksikliği giderilirse, davanın esasına girilerek karar verilir. Aksi takdirde, dava dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Bu kararlar, mevzuat değişiklikleriyle tüzel kişiliklerin hukuki statülerinin değişmesi durumunda, dava şartlarının titizlikle denetlenmesi ve yargılamanın doğru taraflarla sürdürülmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.