HMK madde 115 kapsamında, 'yeni yürürlüğe giren kanunların' dava şartları üzerindeki etkisini ve bu kanunların 'hemen etkili olma' ilkesini Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2015/2769 E., 2017/8638 K. sayılı kararı bağlamında açıklayınız. Özellikle, davanın açıldığı tarihteki usul kuralları ile yargılama devam ederken yürürlüğe giren yeni kurallar arasındaki ilişkiyi 'gider avansı' örneği üzerinden tartışınız.
HMK madde 115, dava şartlarının davanın her aşamasında re'sen (kendiliğinden) araştırılması yükümlülüğünü getirir. Bu araştırma sırasında, yargılama devam ederken yürürlüğe giren yeni usul kanunlarının dava şartları üzerindeki etkisi önem kazanır. **Yeni Kanunların Hemen Etkili Olma İlkesi:** Genel ilke olarak, bir usul hükmünün yürürlüğe girmesinden sonra bir dava açılırsa, bu davaya yeni usul kuralları uygulanır. Yargıtay'ın benimsediği yaklaşım, yeni usul kanunlarının 'hemen etkili olma' prensibine dayanır. Bu ilke, usul işlemlerinin tamamlanıp tamamlanmadığına göre uygulanır: Eğer bir usul işlemi tamamlandıktan sonra yeni kural yürürlüğe girerse o işlem geçerli kalır; ancak usul işlemi henüz tamamlanmamış veya başlamamış ise, yeni kanun kural olarak hemen yürürlüğe girer ve uygulanır (Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez, Medeni Usul Hukuku). **Gider Avansı Örneği (Yargıtay 17. HD 2015/2769 E., 2017/8638 K.):** Bu kararda, trafik kazasından kaynaklı maddi ve manevi tazminat davaları ele alınmıştır. Davalar, 1086 sayılı HUMK yürürlükteyken (11.03.2011 ve 20.04.2011 tarihlerinde) açılmış ve o tarihteki harç ve yargılama giderleri alınarak bu işlem tamamlanmıştır. Ancak, yargılama devam ederken 01.10.2011 tarihinde 6100 sayılı HMK yürürlüğe girmiş ve HMK 114/1-g maddesi 'gider avansı'nı dava şartı olarak düzenlemiştir. Mahkeme, HMK yürürlüğe girdikten sonra davacıdan (yeni Kanuna göre) gider avansının tamamlanmasını istemiş ve eksik yatırılmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar vermiştir. **Yargıtay'ın Değerlendirmesi:** Yargıtay, mahkemenin bu kararını hatalı bulmuştur. Çünkü: * Dava açılırken yürürlükte olan HMUK gereği alınması gereken harç ve yargılama giderleri zaten alınmış ve bu işlem tamamlanmıştır. Bu, yeni kanunun 'hemen etkili olma' ilkesi çerçevesinde, tamamlanmış bir usul işlemidir. * Dolayısıyla, 6100 sayılı HMK'nın yürürlüğe girmesi, geçmişte tamamlanmış olan bu işlemi etkilemez. Mahkemenin, davanın açıldığı tarihte zaten yatırılmış olan giderler için sonradan yeni bir gider avansı istemesi ve bu eksiklik nedeniyle davanın reddine karar vermesi hatalıdır. Bu karar, yeni usul kanunlarının uygulanmasında, yargılama sürecinin hangi aşamasında olunduğunun ve ilgili usul işleminin tamamlanıp tamamlanmadığının kritik önem taşıdığını göstermektedir. Tamamlanmış işlemler, kural olarak yeni kanundan etkilenmezken, devam eden veya başlamamış işlemler yeni kanun hükümlerine tabi olacaktır.