HMK madde 115'in uygulanmasında 'yargılama giderleri' ve 'gider avansı' kavramlarını, 6100 sayılı HMK 120. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu Gider Avansı Tarifesi ışığında açıklayınız. Dava açılırken gider avansının eksik yatırılmasının hukuki sonuçlarını ve 'tanık deliline dayanılması' durumunda istenen giderin 'delil avansı' mı yoksa 'gider avansı' mı olduğunu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2017/1624 E., 2017/1624 K. ve 2017/1685 E., 2017/1685 K. sayılı kararları bağlamında irdeleyiniz.
HMK'da yargılama giderleri, harçlar ve avanslar şeklinde düzenlenmiştir. Gider avansı (HMK 120) ile delil avansı (HMK 324) arasında önemli ayrımlar bulunur ve bunlar HMK 115 kapsamında dava şartı olup olmaması bakımından farklı hukuki sonuçlar doğurur. **Gider Avansı (HMK 120):** * **Tanım:** Davacı, dava açarken yargılama harçları ile her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılacak gider avansı tarifesinde belirlenecek olan tutarı mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Bu avans, her türlü tebligat ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi genel yargılama giderlerini karşılamak üzere alınır (Yönetmelik m. 45/1). * **Dava Şartı Niteliği:** HMK 114/1-g maddesinde açıkça dava şartı olarak düzenlenmiştir. * **Eksik Yatırılmasının Sonucu:** Eğer gider avansı yeterli olmazsa, mahkeme davacıya iki haftalık kesin süre verir (HMK 120/2). Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa, dava 'dava şartı yokluğundan' usulden reddedilir (Yönetmelik m. 45/3). **Delil Avansı (HMK 324):** * **Tanım:** Taraflardan her biri, ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı, verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Bu avans, tarafların dayandıkları delillerin (tanık dinletme, bilirkişi raporu alma, keşif yapma) giderlerini karşılar (Yönetmelik m. 45/4). * **Dava Şartı Niteliği:** Delil avansı, dava şartı değildir. HMK'nın 324. maddesinin gerekçesinde, 120. maddedeki avansın davacının dava masraflarını, 324. maddedeki avansın ise daha çok davalının delil toplama masraflarını kapsadığı belirtilmiştir. * **Eksik Yatırılmasının Sonucu:** Eğer delil avansı yatırılmazsa, o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK 324/2, Yönetmelik m. 45/4). Dava bu nedenle usulden reddedilmez. **Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun Yaklaşımı:** Hukuk Genel Kurulu (2017/1624 E., 2017/1624 K. ve 2017/1685 E., 2017/1685 K. sayılı kararları), Yönetmeliğin 45. maddesinin birinci fıkrasında keşif, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi delil giderlerinin de 'gider avansı' kavramı kapsamında ifade edilmesine rağmen, aynı maddenin üçüncü fıkrasında yer alan 'Dava şartı olan gider avansının yatırılmaması veya tamamlanmaması' ifadesinden deliller için yatırılması gereken avans dışındaki meblağın anlaşılması gerektiğini vurgulamıştır. Dolayısıyla, **tanık dinlenmesi, bilirkişi raporu alınması ve keşif gideri gibi delil ikamesine yönelik giderlerin, gider avansı içinde değerlendirilmemesi** ve bu masrafların yatırılmamasının HMK 324. maddesi uyarınca ilgili delilden vazgeçilmiş sayılması sonucunu doğuracağı, davanın usulden reddine yol açmayacağı kabul edilmiştir. Mahkemenin, bu masrafların gider avansı olarak kabul ederek davanın usulden reddine karar vermesi hatalıdır.