HMK madde 115'in uygulanmasında 'usulden ret' kararlarında, 'dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın' görevli mahkemenin belirlenmesindeki önemini ve bu belirlemedeki yanılgının hukuki sonuçlarını, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2016/17413 E., 2018/2119 K. ve 3. Hukuk Dairesi'nin 2016/13191 E., 2017/18187 K. sayılı kararları üzerinden açıklayınız.
HMK madde 115, mahkemenin dava şartlarını (dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın 'görevli mahkeme' gibi) kendiliğinden inceleme yükümlülüğünü (re'sen) düzenler. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkemece her zaman dikkate alınması zorunludur. Görevli mahkemenin doğru belirlenmemesi halinde, dava 'dava şartı yokluğundan usulden reddedilir'. **Görevli Mahkemenin Belirlenmesindeki Önem ve Yanılgının Sonuçları:** 1. **Kredi Kartı Uyuşmazlıkları (Yargıtay 19. HD 2016/17413 E., 2018/2119 K.):** Bu kararda, kredi kartı borcundan kaynaklanan bir davanın Ticaret Mahkemesinde açıldığı, ancak mahkemenin görevsizlik kararı verdiği bir durum ele alınmıştır. Yargıtay, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu'nun 44/2. maddesi ve 6100 sayılı HMK'nın 2/1. maddesi (dava değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesi) ile daha sonra yürürlüğe giren 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun'un ilgili hükümleri uyarınca, davanın 'Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gözetilmeden Ticaret Mahkemesine görevsizlik kararı verilmesi'ni bozma nedeni saymıştır. Burada mahkemenin görev belirlemesindeki yanılgısı, hükmün bozulmasına yol açmıştır. 2. **Kira İlişkisinden Doğan Alacak Davaları (Yargıtay 3. HD 2016/13191 E., 2017/18187 K.):** Bu kararda, kira ilişkisinden doğan bir alacak davası incelenmiştir. Dava, 6100 sayılı HMK yürürlüğe girdikten sonra açılmış ve davacıların murisleri ile davalı arasındaki kira sözleşmesinden kaynaklanan alacak talebiyle ilgilidir. HMK 4/1-a maddesine göre, 'Kiralanan taşınmazların, ... kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar' Sulh Hukuk Mahkemesi'nin görevindedir. Mahkeme, bu kuralı göz ardı ederek davanın esası hakkında hüküm kurmuştur. Yargıtay, 'uyuşmazlığın çözümünde Sulh Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gözetilerek, görevsizlik nedeniyle HMK’nın 114/1-c ve 115/2. maddeleri uyarınca davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken, bu yön gözardı edilerek davanın esası hakkında hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir' demiştir. Bu kararlar, görevli mahkemenin tespitinin bir dava şartı olması nedeniyle, mahkemenin bu hususta yapacağı hatalı değerlendirmelerin, davanın usulden reddi veya temyiz üzerine bozma kararı ile sonuçlanacağını açıkça ortaya koymaktadır. Görevli mahkeme, davanın doğru bir şekilde ilerlemesi ve esastan karara bağlanabilmesi için vazgeçilmez bir ön koşuldur.