HMK madde 115 ve 120'de düzenlenen 'gider avansı' ile HMK madde 324'te düzenlenen 'delil avansı' arasındaki farkı ve bu avansların dava şartı olup olmaması ile yatırılmaması halinde doğan hukuki sonuçları Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları doğrultusunda karşılaştırmalı olarak açıklayınız.

HMK'da gider avansı ve delil avansı olmak üzere iki tür avans düzenlenmiştir ve bunların dava şartı olup olmadığı ile yatırılmaması halinde doğan sonuçlar farklıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (örneğin 2017/1624 E., 2017/1624 K. ve 2017/1685 E., 2017/1685 K. sayılı kararları) bu ayrımı netleştirmiştir: 1. **Gider Avansı (HMK 120):** * **Tanım:** Her türlü tebligat ücretleri, keşif giderleri, bilirkişi ve tanık ücretleri gibi giderleri karşılayacak tutardır. Davacı, dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır. Avansın yetersiz kalması halinde, mahkemece iki haftalık kesin süre verilir. * **Dava Şartı Niteliği:** HMK 114/1-g maddesinde açıkça dava şartı olarak düzenlenmiştir. Yani, davanın görülebilmesi için zorunlu bir koşuldur. * **Hukuki Sonuç:** Yargıtay Yönetmeliğin 45/3. maddesi uyarınca, 'Dava şartı olan gider avansının yatırılmaması veya tamamlanmaması halinde, dava, dava şartı yokluğundan reddedilir.' Hukuk Genel Kurulu, bu ifadenin deliller için yatırılması gereken avans dışındaki meblağı ifade etmesi gerektiğini belirtir. Hüküm verilinceye kadar ikmal ettirilebilir (HMK 115/2). 2. **Delil Avansı (HMK 324):** * **Tanım:** Tarafların dayandıkları delillerin (tanık dinletme, bilirkişi raporu alma, keşif yapma vb.) giderlerini karşılamak üzere mahkemece belirlenen kesin süre içinde ödemeleri gereken meblağdır. Genellikle davalının delilleri için ödenmesi gereken avans olarak düzenlenmiştir. * **Dava Şartı Niteliği:** Dava şartı niteliğinde değildir. Yargıtay Yönetmeliğin 45/4. maddesini esas alarak, bu avansın yatırılmamasının dava şartı yokluğuna yol açmayacağını belirtir. * **Hukuki Sonuç:** HMK 324/2'ye göre, taraflardan birisi avans yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde, 'talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.' Yani, delil avansının yatırılmaması, ilgili delilden vazgeçilmiş sayılması sonucunu doğurur, davanın usulden reddine yol açmaz. Özetle, gider avansı davanın genel masraflarını kapsar ve bir dava şartıdır; eksikliği davanın usulden reddine yol açabilir (ancak giderilebilirlik varsa süre verilir). Delil avansı ise belirli delillerin toplanmasıyla ilgili olup, bir dava şartı değildir; yatırılmaması ilgili delilden vazgeçilmesi anlamına gelir.