Velayetin değiştirilmesi davasında, pedagog veya sosyal hizmet uzmanından alınan 'sosyal inceleme raporu' (SİR), HMK açısından ne tür bir delil niteliğindedir? Hakim, SİR'deki uzman görüşünün aksine bir karar verebilir mi?

Sosyal inceleme raporu (SİR), HMK m. 266 vd. düzenlenen 'bilirkişi raporu' niteliğinde bir takdiri delildir. Hakim, özel ve teknik bilgiyi gerektiren konularda (çocuğun psikolojisi, ebeveynlerin kişilik yapısı, yaşam koşullarının çocuğa uygunluğu vb.) uzman görüşüne başvurur. SİR, bu uzman görüşünü içerir. Hakim, SİR'deki tespit ve önerilerle kural olarak bağlı değildir; delilleri serbestçe takdir eder (HMK m. 198). Ancak, velayet gibi kamu düzenini ve çocuğun üstün yararını ilgilendiren son derece hassas bir konuda, alanında uzman kişilerce hazırlanan kapsamlı bir SİR, mahkemenin kararını oluşturmasında çok önemli bir rol oynar. Hakim, SİR'deki görüşün aksine bir karar verecekse, bu aykırılığın gerekçelerini kararında çok sağlam ve somut verilere dayanarak açıklamak zorundadır. Aksi takdirde, keyfi bir karar verdiği veya çocuğun menfaatini yeterince gözetmediği eleştirisiyle karşılaşabilir ve karar Yargıtay tarafından bozulabilir.