İş Kanunu m. 17'de düzenlenen ihbar süreleri 'nispi emredici' niteliktedir. Bu ifadenin hukuki anlamı nedir ve iş sözleşmelerinde bu sürelerin azaltılması veya tamamen kaldırılması mümkün müdür?

Bir hükmün 'nispi emredici' nitelikte olmasının hukuki anlamı, o hükmün 'sadece işçi lehine' değiştirilebileceği, ancak işçi aleyhine değiştirilemeyeceğidir. Bu, işçiyi koruma ilkesinin bir yansımasıdır. İş Kanunu m. 17'deki 'Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.' ifadesi, bu niteliği açıkça ortaya koyar. Bu çerçvede: - **Sürelerin Azaltılması veya Kaldırılması:** Hayır, mümkün değildir. İş sözleşmesine, kanunda belirtilen asgari ihbar sürelerinden (2, 4, 6, 8 hafta) daha kısa bir süre öngören veya ihbar süresi hakkını tamamen ortadan kaldıran bir hüküm konulamaz. Böyle bir hüküm, kanunun emredici niteliğine aykırı olduğu için 'geçersiz' sayılır. Geçersiz olan bu hükmün yerine, kanundaki asgari süreler uygulanır. - **Sürelerin Artırılması:** Evet, mümkündür. Taraflar, iş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmesiyle, kanundaki asgari sürelerden daha uzun ihbar süreleri belirleyebilirler. Örneğin, 1 yıl kıdemi olan bir işçi için kanuni süre 4 hafta iken, sözleşmeyle bu sürenin 6 veya 8 hafta olarak belirlenmesi geçerlidir. Bu durumda, bildirim yükümlülüğüne uymayan taraf, kanuni süreye göre değil, sözleşmede kararlaştırılan bu artırılmış süreye göre ihbar tazminatı ödemek zorunda kalır. Kısacası, nispi emredicilik, 'asgari standardın altına düşülemez, ama üstüne çıkılabilir' anlamına gelir.