HMK m. 259/1 'Tanıklar davaya bakan mahkemede dinlenir' kuralı ile HMK m. 240/1 'Taraflar, tanıklarını dinletmek amacıyla mahkemeye getirebilirler.' kuralı birlikte nasıl yorumlanmalıdır? Bir tarafın, tanığını mahkemeye davetiye gönderilmesini beklemeden, duruşma günü yanında hazır etmesi durumunda, mahkeme bu tanığı dinlemekten kaçınabilir mi?

Hayır, mahkeme kural olarak bu tanığı dinlemekten kaçınamaz. Bu iki hüküm, tanık dinletme usulünün iki farklı yolunu gösterir ve birbirini dışlamaz. HMK m. 259/1, tanık dinleme yerinin 'davaya bakan mahkeme' olduğunu belirten genel bir ilkedir. HMK m. 240 ise, tanıkların duruşmaya nasıl getirileceğine ilişkin yöntemleri düzenler. Süreç şu şekilde işler: - **Genel Yöntem (Davetiye):** Kural olarak, tanıklar mahkeme tarafından usulüne uygun bir davetiye ile duruşmaya çağrılır (HMK m. 243). Bu, tanığın gelme zorunluluğunu ve gelmemesi halindeki yaptırımları resmi olarak tesis eder. - **Hazır Etme Yöntemi (HMK m. 240/1):** Kanun, taraflara, usul ekonomisi sağlamak ve süreci hızlandırmak amacıyla, tanıklarını davetiye prosedürünü beklemeden, duruşma günü mahkemede 'hazır etme' imkanı tanımıştır. Bir taraf, tanığını duruşmada hazır ettiğinde, mahkemenin, 'usulüne uygun davetiye çıkarılmadığı' gibi bir gerekçeyle bu tanığı dinlemeyi reddetmesi hukuka aykırı olur. Çünkü kanun, tarafa bu hakkı açıkça vermiştir. Mahkeme, ancak HMK m. 240/3'teki koşullar varsa (davanın geldiği aşama itibarıyla tanık dinlenmesinin davayı uzatma amacı taşıdığı kanaatine varırsa ve bu durumu gerekçelendirirse) bu talebi reddedebilir. Ancak, normal yargılama seyrinde, özellikle delillerin toplandığı tahkikat aşamasında, hazır edilen tanığın dinlenmesi bir zorunluluktur.