HMK m. 259/4, istinabe yoluyla tanık dinlenmesini düzenlerken, HMK m. 149, SEGBİS ile uzaktan duruşma yapılmasına olanak tanımaktadır. Davaya bakan hakim, yargı çevresi dışındaki bir tanığı dinlemek için bu iki yöntem arasında bir seçim yaparken hangi ilkeyi gözetmelidir? 'Usul ekonomisi' ile 'delillerin doğrudanlığı' ilkeleri bu seçimde nasıl bir rol oynar?
Hakim, bu iki yöntem arasında seçim yaparken, öncelikli olarak 'delillerin doğrudanlığı' ilkesini en üst düzeyde gerçekleştirmeyi, bunu yaparken de 'usul ekonomisi' ilkesini gözetmelidir. Bu iki ilke arasındaki denge şu şekilde kurulur: 1) **Delillerin Doğrudanlığı Açısından Hiyerarşi:** - **En İyi Yöntem:** Tanığın bizzat mahkeme huzurunda dinlenmesidir (HMK m. 259/1). - **İkinci En İyi Yöntem (Modern Doğrudanlık):** SEGBİS ile dinlemedir (HMK m. 149). Çünkü SEGBİS, hakimin ve tarafların tanığı eş zamanlı olarak görmesini, duymasını ve ona doğrudan soru sorabilmesini sağlar. Bu, tanığın jest ve mimiklerini gözlemleme imkanı vererek, doğrudanlık ilkesinin amacına büyük ölçüde hizmet eder. - **En Az Tercih Edilen Yöntem (İstisna):** İstinabe yoluyla dinlemedir (HMK m. 259/4). Çünkü bu yöntemde, davaya bakan hakim tanığı bizzat dinlemez; soruları başka bir hakim sorar. Bu, delille araya bir 'aracı' girmesi anlamına gelir ve doğrudanlık ilkesinin en zayıf şekilde uygulandığı haldir. 2) **Usul Ekonomisi Açısından Değerlendirme:** Usul ekonomisi, yargılamanın en az masrafla ve en kısa sürede sonuçlandırılmasını hedefler. SEGBİS, tanığın ve tarafların mahkemeye gelmek için yapacağı yol ve konaklama masraflarını ve zaman kaybını önlediği için, istinabeye göre genellikle daha hızlı ve daha az maliyetlidir. İstinabe, talimat yazılması, dosyanın gönderilmesi, duruşma günü verilmesi gibi işlemler nedeniyle süreci uzatabilir. **Sonuç:** Hakim, bu iki ilkeyi birleştirdiğinde, eğer teknik altyapı (tanığın bulunduğu yerdeki adliyede SEGBİS sistemi olması) müsaitse, öncelikli olarak SEGBİS yöntemini tercih etmelidir. Çünkü SEGBİS, hem delillerin doğrudanlığı ilkesini istinabeye göre çok daha iyi sağlar, hem de genellikle usul ekonomisine daha uygundur. İstinabe, ancak SEGBİS imkanının bulunmadığı veya tanığın SEGBİS kurulabilecek bir yere gelemeyecek durumda olduğu istisnai hallerde başvurulması gereken bir yöntem haline gelmiştir.