Bir boşanma davasında, taraflar anlaşmalı boşanma protokolünde 'velayet kendisine verilen taraf evlenirse velayet diğer tarafa geçer' veya 'taraflar ileride velayet davası açamaz' şeklinde hükümlere yer vermişlerdir. Bu tür anlaşmalar hukuken geçerli midir ve mahkemeyi bağlar mı?

Hayır, bu tür anlaşmalar hukuken geçerli değildir ve mahkemeyi bağlamaz. Bunun temel nedeni, velayetin 'kamu düzenine' ilişkin bir konu olmasıdır. Kamu düzenine ilişkin konularda tarafların iradeleri ve sözleşme serbestisi sınırlıdır. Gerekçeleri şunlardır: 1) **Velayetin Niteliği:** Velayet, ebeveynlere tanınmış bir hak olmaktan çok, çocuğun üstün yararını sağlamaya yönelik bir 'yükümlülük' ve 'görev'dir. Bu görevden feragat edilemez veya bu görev şarta bağlanamaz. 2) **Çocuğun Üstün Yararı İlkesi:** Velayet düzenlemelerinde esas olan, tarafların anlaşması değil, çocuğun menfaatidir. Tarafların yaptığı bir anlaşma, o an için çocuğun menfaatine uygun görünse bile, değişen koşullar altında çocuğun aleyhine bir durum yaratabilir. Örneğin, velayeti devralacak olan ebeveynin durumu sonradan çocuğa bakmaya elverişsiz hale gelebilir. 3) **Yargısal Yetkinin Devredilemezliği:** Velayet konusunda karar verme yetkisi münhasıran hakime aittir. Taraflar, yapacakları bir sözleşmeyle hakimin bu yetkisini ortadan kaldıramaz veya sınırlayamazlar. 'Velayet davası açılamaz' şeklindeki bir hüküm, Anayasa ile güvence altına alınan hak arama özgürlüğünü (Anayasa m. 36) de ihlal eder. Dolayısıyla, mahkeme, tarafların protokoldeki bu tür anlaşmalarına itibar etmez. Değişen koşullar varsa, taraflardan herhangi biri her zaman velayetin değiştirilmesi davası açabilir ve mahkeme, protokoldeki hükme bakmaksızın, sadece çocuğun o anki üstün yararına göre yeni bir karar verir.