CMK m. 206/2-b, 'delil ile ispat edilmek istenilen olayın karara etkisi yoksa' delilin reddedilebileceğini belirtmektedir. 'Silahların Eşitliği' makalesinde atıf yapılan AYM kararları ışığında, bir delilin 'karara etkisinin olup olmadığı'na kim karar verir ve bu kararın keyfi olmaması için hangi denetim mekanizmaları vardır?

Bir delilin 'karara etkisinin olup olmadığına' ilk aşamada karar verecek olan mercii, yargılamayı yürüten ilk derece mahkemesidir. Bu, mahkemenin delilleri takdir etme yetkisinin bir parçasıdır. Ancak bu yetki, sınırsız ve denetimsiz değildir. Bu kararın keyfi olmaması için şu denetim mekanizmaları vardır: 1) **Gerekçe Zorunluluğu:** Mahkeme, bir delil talebini bu gerekçeyle reddederken, neden o delilin davanın sonucunu değiştirmeyeceğini somut ve makul bir şekilde açıklamak zorundadır. 'İlgisizdir' veya 'karara etkisi yoktur' gibi soyut ifadeler yeterli değildir. Gerekçenin, dosyanın bütünüyle ve hukuki mantıkla uyumlu olması gerekir. 2) **Kanun Yolu Denetimi (İstinaf ve Temyiz):** Mahkemenin delil reddine ilişkin kararı ve gerekçesi, üst mahkemeler (Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay) tarafından denetlenir. Üst mahkemeler, reddedilen delilin aslında davanın sonucunu etkileyebilecek 'esaslı' bir delil olduğuna kanaat getirirse, ilk derece mahkemesinin kararını 'eksik inceleme' nedeniyle bozabilir. 3) **Anayasa Mahkemesi Denetimi (Bireysel Başvuru):** 'Silahların Eşitliği' makalesinde atıf yapılan AYM kararlarında görüldüğü gibi, eğer bir delilin reddedilmesi, savunma hakkını bariz bir şekilde kısıtlamış, taraflar arasında ciddi bir dengesizlik yaratmış ve yargılamanın bütününü adil olmaktan çıkarmışsa, bu durum Anayasa Mahkemesi tarafından 'adil yargılanma hakkının ihlali' olarak değerlendirilebilir. AYM, mahkemenin takdirine karışmaz, ancak bu takdirin kullanılma şeklinin temel hakları ihlal edip etmediğini denetler. Böylece, mahkemenin takdir yetkisi, gerekçe zorunluluğu ve kanun yolları ile anayasal denetim mekanizmalarıyla sınırlandırılmıştır.