Prime esas ücretin tespitine ilişkin davaların 'kamu düzeninden' sayılması ve bu davalarda 're'sen araştırma' ilkesinin geçerli olması, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun (YİBBGK) E.2018/1, K.2019/5 sayılı kararında nasıl bir sonuca yol açmıştır? YİBBGK, tır şoförlerine ödenen paranın ücret mi yoksa harcırah mı olduğu konusunda neden içtihatların birleştirilmesine yer olmadığına karar vermiştir?

Prime esas ücretin tespiti davalarının kamu düzeninden sayılması ve re'sen araştırma ilkesine tabi olması, bu davaların sonucunun sadece tarafları değil, aynı zamanda Sosyal Güvenlik Kurumu'nun gelirlerini ve dolayısıyla tüm sosyal güvenlik sistemini etkilemesinden kaynaklanır. Bu ilke, hakimin tarafların iddia ve delilleriyle bağlı kalmayıp, maddi gerçeği ortaya çıkarmak için kendiliğinden delil toplayabileceği anlamına gelir. YİBBGK'nın E.2018/1, K.2019/5 sayılı kararında bu ilke, içtihatların birleştirilmesine yer olmadığı sonucuna ulaşılmasında kilit rol oynamıştır. Kurul, tır şoförlerine yapılan ödemelerin niteliğinin (ücret mi, harcırah mı) her davanın kendi somut koşullarına göre belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Çünkü re'sen araştırma ilkesi gereği, bir davada hakim tanık dinleyerek, başka bir davada bilirkişi raporu alarak, bir diğerinde ise şirket kayıtlarını inceleyerek farklı sonuçlara ulaşabilir. İşçilik alacağı davalarında ispat yükü işçideyken, prime esas kazanç tespiti davalarında re'sen araştırma ilkesi geçerli olduğu için ispat yükü bir tarafa yüklenemez. Delil durumu her dosyada farklılık göstereceğinden, tır şoförlerine yapılan ödemeler için 'bu her zaman ücrettir' veya 'her zaman harcırahtır' şeklinde genel ve soyut bir kural getirmek, re'sen araştırma ilkesine ve her davanın kendi özelinde değerlendirilmesi gerekliliğine aykırı olurdu. Bu nedenle YİBBGK, konunun içtihadı birleştirmeye elverişli olmadığına, her dosyanın kendi delil durumuna göre hakim tarafından takdir edilmesi gerektiğine karar vermiştir.