Velayeti elinde bulunduran ebeveynin ölmesi halinde, ortak çocuğun velayeti otomatik olarak sağ kalan ebeveyne mi geçer? Bu durumda hakimin rolü ve takdir yetkisi nedir?

Evet, kural olarak velayet otomatik olarak sağ kalan ebeveyne geçer. TMK m. 336/3, 'Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana... aittir.' hükmünü amirdir. Bu, kanuni bir sonuçtur ve mahkeme kararına ihtiyaç duymaz. Ancak, bu kural mutlak değildir. Hakimin her zaman 'çocuğun üstün yararı' ilkesi çerçevesinde durumu denetleme ve müdahale etme yetkisi vardır. Eğer sağ kalan ebeveynin velayet görevini üstlenmesi çocuğun menfaatine açıkça aykırı ise (örneğin, sağ kalan ebeveynin çocuğa bakamayacak durumda olması, şiddet eğilimi, uyuşturucu bağımlılığı gibi ciddi sorunları olması), hakim, TMK m. 183'teki genel yetkisine dayanarak 'gerekli önlemleri alır'. Bu önlemler, velayetin sağ kalan ebeveyne verilmemesi ve çocuğa bir vasi atanmasını (TMK m. 348) da içerebilir. Dolayısıyla, velayet kural olarak otomatikman geçse de, bu durum hakimin denetimine tabidir ve çocuğun menfaati aksini gerektiriyorsa hakim farklı bir karar verebilir.