TTK m. 732'de düzenlenen kambiyo senetlerine özgü sebepsiz zenginleşme davasında, cirantalara karşı dava açılması TTK m. 732/3 uyarınca açıkça engellenmiştir. Bu yasağın teorik gerekçesi nedir? Hatır cirosu ile bir çeki bedelsiz olarak devralan bir cirantanın, son hamilin başvuru hakkını kaybetmesi nedeniyle borçtan kurtulması durumunda, bu cirantanın 'sebepsiz zenginleştiği' açık olmasına rağmen, neden TTK m. 732 kapsamında sorumlu tutulamamaktadır? Bu durumda alacaklının başvurabileceği alternatif bir hukuki yol var mıdır?

TTK m. 732/3'te yer alan, cirantalara karşı kambiyo hukukuna özgü sebepsiz zenginleşme davası açılamayacağı yönündeki yasağın temel teorik gerekçesi, kambiyo senetlerinin normal tedavül sürecindeki işleyişidir. Kural olarak, bir ciranta senedi devralırken bir bedel öder (bir borcunu tahsil eder veya bir mal/hizmet alır) ve senedi devrederken de karşılığında bir bedel alır. Bu zincirde, her ciranta için giren ve çıkan değerler birbirini dengelediğinden, son hamilin başvuru hakkını kaybetmesi nedeniyle cirantaların malvarlığında bir 'sebepsiz zenginleşme' meydana gelmez. Borçtan kurtulmaları, sebepsiz bir zenginleşme değil, ödedikleri bedelin karşılıksız kalmamasıdır. Kanun koyucu, bu kuralı pratik ve genel işleyişe göre koymuştur. Soruda belirtilen 'hatır cirosu' ise bu kuralın istisnai bir durumudur. Hatır cirosunda, ciranta senedi bir bedel ödemeden, sadece imzasının gücünden yararlandırmak için devralır. Bu durumda, son hamilin başvuru hakkını kaybetmesiyle bu ciranta gerçekten de sebepsiz zenginleşmiş olur. Ancak, kanunun (TTK m. 732/3) açık ve emredici hükmü karşısında, bu istisnai durum için dahi kambiyo hukukuna özgü sebepsiz zenginleşme davası açılamaz. Kanun koyucu, kambiyo hukukunun basit ve öngörülebilir yapısını korumak adına, bu tür istisnai durumların genel hükümlere göre çözülmesini tercih etmiştir. Bu durumda, haksız yere borçtan kurtulan hatır cirantasına karşı, TTK m. 732'ye göre değil, TBK m. 77 vd. hükümlerine göre 'genel sebepsiz zenginleşme davası' açılabilir. Bu davanın tarafları, doğrudan hatır ilişkisi içinde olan kişilerdir (hatır için ciro yapan ile lehine ciro yapılan ciranta). Davanın ispat ve zamanaşımı kuralları da genel hükümlere tabi olacaktır.