İİK m. 257 vd. düzenlenen ihtiyati haciz ile HMK m. 389 vd. düzenlenen ihtiyati tedbir arasındaki temel farkları; (a) talep konusu, (b) amaç ve (c) kararın icrası açısından analiz ediniz. Tapu iptal ve tescil davası açan bir davacının, dava konusu taşınmazın üçüncü bir kişiye devrini önlemek amacıyla talep etmesi gereken geçici hukuki koruma tedbiri hangisidir ve neden? Bu taşınmaz üzerine ihtiyati haciz konulabilir mi?

İhtiyati haciz (İİK m. 257 vd.) ve ihtiyati tedbir (HMK m. 389 vd.) her ikisi de geçici hukuki koruma yolları olmakla birlikte, aralarında temel farklar vardır: (a) Talep Konusu: İhtiyati haciz, kural olarak sadece 'para ve teminat alacakları' için istenebilir. Uyuşmazlık konusu bir para alacağıdır. İhtiyati tedbir ise, para alacakları dışındaki her türlü hak (ayni hak, şahsi hak vb.) ve çekişmeli mal veya haklar için talep edilebilir. (b) Amaç: İhtiyati haczin amacı, para alacağının tahsilini güvence altına almaktır. Bu amaçla borçlunun herhangi bir malvarlığı değerine el konulur; haczedilen malla alacak arasında bir bağlantı olması gerekmez. İhtiyati tedbirin amacı ise, dava konusu olan mal veya hakkın mevcut durumunu korumak, bir tehlikeyi veya zararı önlemektir. Tedbir, doğrudan dava konusu olan şey üzerine konulur. (c) Kararın İcrası: İhtiyati haciz kararını alan alacaklı, 10 gün içinde icra dairesine başvurarak kararın infazını istemelidir (İİK m. 261). Kararı icra dairesi uygular. İhtiyati tedbir kararının uygulanması ise, kararı veren mahkemenin yazı işleri müdüründen talep edilir (HMK m. 393/1) ve gerekirse icra dairesi veya diğer kolluk birimlerinden yardım alınır. Sorudaki vakada, davacı bir tapu iptal ve tescil davası açmıştır. Davanın konusu bir ayni hak talebidir, para alacağı değildir. Amaç, dava konusu taşınmazın mevcut hukuki durumunu koruyarak üçüncü kişilere devrini engellemektir. Bu nedenle talep edilmesi gereken geçici hukuki koruma tedbiri, HMK m. 389 uyarınca 'ihtiyati tedbir'dir. Mahkeme, tapu kaydına 'ihtiyati tedbir şerhi' konulmasına karar verecektir. Bu taşınmaz üzerine, bu davaya özgü olarak ihtiyati haciz konulamaz. Çünkü dava bir para alacağı davası değildir. Ancak, aynı davacının davalıdan ayrı bir para alacağı varsa ve bu alacak için İİK m. 257 koşulları oluşmuşsa, o zaman ayrı bir taleple bu taşınmaz da dahil olmak üzere davalının diğer malvarlıkları üzerine ihtiyati haciz koydurabilir. Fakat bu, tapu iptal davasının bir sonucu değil, bağımsız bir para alacağının temini amacını taşır.