5237 sayılı TCK'nın 53. maddesi, kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkumiyetin kanuni sonucu olarak bir dizi hak yoksunluğu öngörmektedir. TCK m. 53/6 ise, 'taksirli suçtan mahkumiyet halinde' belli bir meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına 'karar verilebilir' demektedir. Bu iki fıkra arasındaki temel farkları; (a) suçun manevi unsuru, (b) hak yoksunluğunun zorunlu/takdiri olması ve (c) yoksunluğun başlama zamanı açısından analiz ediniz. Ölümlü bir trafik kazasına neden olan ve taksirle öldürme suçundan 2 yıl hapis cezasına mahkum edilen bir otobüs şoförünün sürücü belgesinin geri alınması zorunlu mudur ve bu tedbir ne zaman işlemeye başlar?

TCK m. 53/1 ve m. 53/6 arasında hak yoksunlukları açısından önemli farklar bulunmaktadır: (a) Suçun Manevi Unsuru: TCK m. 53/1'deki genel hak yoksunlukları, kural olarak 'kasten' işlenmiş suçlardan dolayı hapis cezasına mahkumiyetin sonucudur. TCK m. 53/6 ise, istisnai olarak 'taksirli' suçlar için özel bir hak yoksunluğu düzenlemiştir. (b) Zorunlu/Takdiri Olma: TCK m. 53/1'deki hak yoksunlukları, hapis cezasına mahkumiyetin 'kanuni sonucu'dur. Yani mahkemenin bu konuda bir takdir yetkisi yoktur; hapis cezası verildiğinde bu yoksunluklar kendiliğinden doğar ve kararda belirtilmesi dahi gerekmez. TCK m. 53/6'daki hak yoksunluğu ise takdiridir. Madde metnindeki '...karar verilebilir' ifadesi, hakime, suçun işleniş şekli, failin kişiliği ve kusurunun yoğunluğu gibi unsurları değerlendirerek bu tedbire hükmedip etmeme konusunda bir takdir yetkisi tanır. (c) Yoksunluğun Başlama Zamanı: TCK m. 53/1'deki hak yoksunlukları, hapis cezasının infazı süresince (koşullu salıverilme dahil) devam eder ve cezanın infazının tamamlanmasıyla sona erer. TCK m. 53/6'daki hak yoksunluğu ise, cezanın infazından 'sonra' işlemeye başlar. Yani hüküm kesinleştiğinde yürürlüğe girer, ancak süresi cezanın tamamen infaz edilmesinden itibaren işlemeye başlar. Sorudaki örnekte, taksirle öldürme suçundan mahkum olan otobüs şoförünün sürücü belgesinin geri alınması zorunlu değildir. Bu, TCK m. 53/6 kapsamında hakimin takdirindedir. Hakim, olayın özelliklerine göre 3 aydan 3 yıla kadar bir süreyle sürücü belgesinin geri alınmasına karar verebilir veya hiç vermeyebilir. Eğer mahkeme, örneğin 2 yıl süreyle sürücü belgesinin geri alınmasına karar verirse, bu 2 yıllık süre, şoförün aldığı 2 yıllık hapis cezasının infazının tamamlandığı tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır.