TTK m. 732 (m. 818/1-m atfıyla çekler için de geçerli) uyarınca düzenlenen kambiyo senetlerine özgü sebepsiz zenginleşme davası ile TBK m. 77 vd. hükümlerinde düzenlenen genel sebepsiz zenginleşme davası arasındaki temel farkları; (a) ispat yükü, (b) zamanaşımı ve (c) illiyet bağı açısından karşılaştırmalı olarak analiz ediniz. Çeki zamanaşımına uğradığı için kambiyo hukukuna dayalı takip hakkını kaybeden hamilin, TTK m. 732 uyarınca açtığı davada, düzenleyenin 'ben bu çek karşılığında lehtara malı teslim etmedim, dolayısıyla zenginleşmedim' savunmasının ispat yükü kime aittir ve bu durum davanın seyrini nasıl etkiler?

Kambiyo senetlerine özgü sebepsiz zenginleşme (TTK m. 732) ile genel sebepsiz zenginleşme (TBK m. 77 vd.) arasında temel ve yapısal farklar bulunmaktadır: (a) İspat Yükü: Genel sebepsiz zenginleşmede, davacı (fakirleşen), davalının kendi malvarlığından haksız bir sebeple zenginleştiğini ispat etmekle yükümlüdür (HMK m. 190). Kambiyo senetlerine özgü sebepsiz zenginleşmede ise durum tersinedir. TTK m. 732/4 uyarınca, hamilin başvuru hakkını kaybetmesi veya senedin zamanaşımına uğraması halinde düzenleyenin (veya kabul eden muhatabın) sebepsiz zenginleştiği karine olarak kabul edilir. Bu durumda ispat yükü, zenginleşmediğini iddia eden davalı düzenleyene aittir. (Yargıtay HGK 633/1086, 25.03.2015). (b) Zamanaşımı: Genel sebepsiz zenginleşme davası, öğrenmeden itibaren 2 yıl ve her halde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 82). Kambiyo senetlerine özgü sebepsiz zenginleşme davası ise, senedin zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten itibaren bir yıllık özel bir zamanaşımı süresine tabidir (TTK m. 732/4). (c) İlliyet Bağı: Genel sebepsiz zenginleşmede, fakirleşme ile zenginleşme arasında doğrudan bir illiyet bağı aranır. Kambiyo senetlerinde ise senedin tedavül kabiliyeti nedeniyle hamil ile düzenleyen arasında doğrudan bir hukuki ilişki (temel ilişki) bulunmayabilir. Bu nedenle TTK m. 732, illiyet bağını bir şart olarak aramaz; senede dayalı hakkın kaybı ve borçlunun borçtan kurtulması yeterlidir. Sorudaki vakada, çeki zamanaşımına uğrayan hamilin TTK m. 732'ye dayanarak açtığı davada, düzenleyenin 'zenginleşmedim' savunmasını ispat etme yükü kendisine aittir. Davacı hamilin, geçerli bir çekin yetkili hamili olduğunu ve senedin zamanaşımına uğradığını ispatlaması yeterlidir. Davalı düzenleyen, sebepsiz zenginleşmediğini, örneğin lehtara çek karşılığı olan borcunu haricen ödediğini veya temel ilişkinin geçersiz olduğunu veya çekin hatır çeki olduğunu yasal delillerle (yazılı delil, yemin vb.) ispat etmelidir. İspat edemediği takdirde, kanuni karine gereği davayı kaybedecektir (Yargıtay 11 HD, 3570/125, 19.01.2021).