6100 sayılı HMK'da yazılı yargılama usulünün temel aşamaları nelerdir? Mahkeme, dilekçeler teatisi aşaması tamamlanmadan, dosya üzerinden usule ilişkin bir karar (örneğin görevsizlik veya hukuki yarar yokluğu) verebilir mi? Yargıtay'ın bu konudaki yaklaşımını HMK m. 27 (hukuki dinlenilme hakkı) bağlamında açıklayınız.

Yargı Pusulası bilgi merkezi soru-cevap kaydı #78224

6100 sayılı HMK'da yazılı yargılama usulü temel olarak beş aşamadan oluşur: 1) Dilekçeler teatisi (dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap), 2) Ön inceleme, 3) Tahkikat, 4) Sözlü yargılama ve 5) Hüküm. Yargıtay içtihatlarına göre (örn: Y. 15. HD, 2016/6401 E., 2017/379 K.; Y. 8. HD, 2017/16071 E., 2017/17590 K.), mahkeme, dilekçeler teatisi aşaması tamamlanmadan, yani dava dilekçesini davalıya tebliğ edip cevap hakkı tanımadan, dosya üzerinden görevsizlik veya hukuki yarar yokluğu gibi bir dava şartı noksanlığına dayanarak usulden ret kararı veremez. Her ne kadar HMK m. 115 ve 138, dava şartlarının her aşamada ve dosya üzerinden incelenebileceğini belirtse de, bu durum dilekçelerin karşılıklı verilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Aksi bir uygulama, davalının savunma hakkını ve tarafların HMK m. 27'de güvence altına alınan 'hukuki dinlenilme hakkını' (yargılama hakkında bilgi sahibi olma, açıklama ve ispat hakkını kullanma) ihlal eder. Bu nedenle, usule ilişkin bir karar verilecek olsa dahi, öncelikle taraf teşkilinin sağlanması ve dilekçeler aşamasının tamamlanması zorunludur.