Anlaşmalı boşanma protokolünde, eşlerden birinin diğerine 'ömür boyu yoksulluk nafakası ödeyeceği' kararlaştırılabilir mi? Bu tür bir taahhüt, Borçlar Kanunu'nun 'aşırı yararlanma (gabin)' veya ahlaka aykırılık hükümleri çerçevesinde sonradan iptal edilebilir mi?

Cevap: Evet, taraflar iradi olarak 'ömür boyu' veya 'süresiz' yoksulluk nafakası ödenmesini kararlaştırabilirler. Bu, sözleşme serbestisi kapsamındadır ve mahkemece onaylandığında geçerli olur. Ancak, bu taahhüdün sonradan iptali veya uyarlanması mümkündür. Eğer protokolün imzalandığı sırada, taraflardan birinin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak edimler arasında açık bir oransızlık yaratılmışsa, 'aşırı yararlanma (gabin)' (TBK m. 28) iddiasıyla protokolün bu hükmünün iptali istenebilir. Daha yaygın olan yol ise, 'uyarlama davası'dır. Tarafların veya ülkenin ekonomik koşullarında sonradan ortaya çıkan olağanüstü değişiklikler (örneğin nafaka ödeyenin iflas etmesi, alacaklının çok zengin olması, paranın alım gücünün aşırı düşmesi vb.), TMK m. 176/4 uyarınca nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açma hakkı verir. Dolayısıyla, ömür boyu taahhüdü mutlak değildir ve değişen koşullara göre mahkeme kararıyla uyarlanabilir.