Bir boşanma davasında, karşı tarafın mali durumunun araştırılması için banka kayıtlarının, tapu ve trafik sicil müdürlüğü kayıtlarının istenmesi gibi delillerin toplanması, HMK'daki 'delillerin taraflarca getirilmesi' ilkesine bir istisna mıdır? Bu durumu açıklayınız.

Cevap: Evet, bu durum 'delillerin taraflarca getirilmesi' (HMK m. 25) ilkesine önemli bir istisna teşkil eder. Hukuk davalarında kural, tarafların kendi iddialarını destekleyen delilleri kendilerinin bulup mahkemeye sunmasıdır. Ancak bir tarafın, karşı tarafın elinde bulunan veya sadece resmi kurumlarca tutulan ve kendisinin doğrudan erişemeyeceği belgelere ulaşması fiilen imkansızdır. Boşanma davaları, kamu düzeniyle olan ilgisi nedeniyle 'kendiliğinden araştırma' ilkesinin kısmen geçerli olduğu davalardır. Özellikle nafaka ve tazminat taleplerinde, tarafların ekonomik durumunun tespiti esastır. HMK m. 220 ve 221, taraflardan birinin elindeki belgeyi sunma zorunluluğunu ve mahkemenin üçüncü kişilerden veya resmi kurumlardan belge isteme yetkisini düzenler. Bu kapsamda, mahkemenin tarafların mali durumunu araştırmak için bankalara, tapu ve trafik sicil müdürlüklerine müzekkere yazarak bilgi istemesi, tarafların ispat yükünü kolaylaştıran ve gerçeğe ulaşmayı sağlayan, 'taraflarca getirilme' ilkesinin bir istisnası ve 'mahkemenin davayı aydınlatma ödevi'nin (HMK m. 31) bir yansımasıdır.