5237 sayılı TCK'da müsadere, eşyanın niteliğine göre farklı kategorilere ayrılmıştır. 'Suçun işlenmesinde kullanılan eşya' ile 'üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya' arasında müsadere kararı verilmesi açısından ne gibi temel bir fark vardır? Hakimin takdir yetkisi bu iki kategori için aynı mıdır?

Bu iki kategori arasında müsadere kararı verilmesi açısından temel bir fark bulunmaktadır ve bu fark, hakimin takdir yetkisinin kapsamıyla ilgilidir. 1) Suçun İşlenmesinde Kullanılan Eşya (TCK m. 54/1): Bu kategorideki eşyanın müsaderesi kural olmakla birlikte, bu kural mutlak değildir. TCK m. 54/3'e göre, 'Suçta kullanılan eşyanın müsaderesi, işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracak ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacak ise, müsaderesine hükmolunmayabilir.' Bu hüküm, hakime 'orantılılık' ilkesi çerçevesinde bir takdir yetkisi tanır. Metinde verilen kaçakçılıkta kullanılan araç örneğinde olduğu gibi, kaçak malın değeri çok düşük, aracın değeri ise çok yüksekse, hakim aracın müsaderesinin hakkaniyete aykırı olduğuna karar verip müsadere kararı vermeyebilir. 2) Üretimi, Bulundurulması vb. Suç Olan Eşya (TCK m. 54/4): Bu kategorideki eşyalar 'bizatihi suç konusu' eşyalardır (örneğin uyuşturucu madde, sahte para, ruhsatsız silah). Bu tür eşyaların müsaderesi bir zorunluluktur. Hakim, bu eşyaların müsaderesine karar vermek mecburiyetindedir; bu konuda herhangi bir takdir yetkisi veya orantılılık değerlendirmesi yapma imkanı yoktur. Çünkü bu eşyaların varlığı kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak için başlı başına bir tehlike olarak kabul edilir. Dolayısıyla, ilk kategoride müsadere takdire bağlı olabilirken, ikinci kategoride zorunludur.