Bir küçüğün evlat edinilmesinde ana ve babanın rızasının aranmayacağı istisnai haller nelerdir? TMK m. 311 ve 312 çerçevesinde, bir ebeveynin 'küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesi' kriterinin mahkeme tarafından nasıl somutlaştırılması beklenir?

TMK m. 311'e göre ana ve babadan birinin rızasının aranmayacağı haller şunlardır: 1) Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa. 2) Ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa. 3) Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa. 'Özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeme' kriteri, hakime takdir yetkisi tanıyan soyut bir ifadedir ve mahkeme tarafından somutlaştırılması gerekir. Bu somutlaştırma yapılırken şu hususlar değerlendirilir: Ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurup kurmadığı, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılıp katılmadığı, çocuğun maddi ve manevi ihtiyaçlarıyla ilgilenip ilgilenmediği, çocuğa karşı fiziksel veya duygusal ihmal veya istismar gösterip göstermediği. Bu durumun geçici değil, sürekli ve ağır bir ihmal niteliğinde olması gerekir. Örneğin, yıllarca çocuğunu hiç aramayan, sormayan, nafaka ödemeyen bir babanın rızası aranmayabilir. Mahkeme bu kararı verirken, küçüğün menfaatini esas alır ve genellikle sosyal hizmet uzmanından rapor alarak kararını şekillendirir. TMK m. 312'ye göre, rızanın aranmamasına ilişkin karar, ilgili ebeveyne de bildirilmelidir.