Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararlarında sıkça atıf yaptığı 'zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılama' ve 'ölçülülük' kriterleri, temel bir hakka yapılan müdahalenin meşruiyetini denetlerken nasıl bir işlev görür?

Bu iki kriter, Anayasa m.13'te yer alan 'demokratik toplum düzeninin gerekleri'ne uygunluk denetiminin temel unsurlarıdır ve birbiriyle sıkı ilişki içindedir. İşlevleri şöyledir: 1) Zorunlu Bir Toplumsal İhtiyacı Karşılama: Bu kriter, temel bir hakka yapılan müdahalenin keyfi olmadığını, 'gerçek bir kamu yararı' veya 'başka bir bireyin hakkını koruma' gibi acil ve baskın bir toplumsal ihtiyaca dayandığını denetler. Müdahale, sadece 'yararlı' veya 'uygun' değil, 'zorunlu' olmalıdır. Örneğin, Rasul Kocatürk başvurusunda, cezaevinin güvenliği zorunlu bir ihtiyaçtır, ancak somut olayda bu ihtiyacın izni reddetmeyi gerektirecek derecede acil ve baskın olduğu idarece ispatlanamamıştır. 2) Ölçülülük: Bu kriter, 'zorunlu' olduğu kabul edilen müdahalenin, amacına ulaşmak için gerekenden daha ağır olmamasını denetler. Üç alt ilkesi vardır: a) Elverişlilik: Kullanılan araç (müdahale), amaca ulaşmaya uygun olmalıdır. b) Gereklilik: Amaca ulaşmak için aynı derecede etkili, ancak temel hakkı daha az sınırlayan başka bir araç olmamalıdır. c) Orantılılık: Müdahale ile bireyin uğradığı zarar ile kamunun elde ettiği fayda arasında makul bir denge olmalıdır. Bireye katlanılamaz bir külfet yüklenmemelidir. AYM, bu kriterleri kullanarak idarenin veya mahkemelerin takdir yetkisinin sınırlarını çizer. (Kaynak: www.zulkufarslan.av.tr/hukumluye-cenazeye-katilma-izni-verilmemesi/)