HMK'nın 114. maddesinde 'dava şartı' olarak düzenlenen 'taraf ve dava ehliyeti' ile 115. maddede düzenlenen 'dava şartlarının incelenmesi' hükümleri, mahkemeye ne gibi bir görev yüklemektedir? Mahkemenin bu görevi ihmal etmesinin sonucu nedir?

Bu hükümler, mahkemeye 'yargılamanın her aşamasında dava şartlarının mevcut olup olmadığını kendiliğinden (re'sen) araştırma' görevini yüklemektedir. Bu, bir takdir yetkisi değil, zorunluluktur. Taraflar ileri sürmese bile, hakim dosya üzerinden veya duruşmada, davanın taraflarının taraf ve dava ehliyetine sahip olup olmadığını kontrol etmekle yükümlüdür. Mahkemenin bu görevi ihmal etmesinin sonucu, yargılamanın temelden sakatlanması ve verilen hükmün geçersiz hale gelmesidir. Dava şartları, davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesinin ön koşuludur. Bu şartlardan biri (örneğin dava ehliyeti) eksikse, mahkeme kural olarak davanın esasına giremez. Eğer mahkeme bu eksikliği fark etmez ve esastan bir karar verirse, bu karar temyiz edildiğinde, Yargıtay esasa ilişkin inceleme yapmaksızın, sırf dava şartı noksanlığı nedeniyle hükmü bozar. Bu nedenle, mahkemenin en başta bu şartları titizlikle incelemesi, usul ekonomisi ilkesinin de bir gereğidir. (Bkz: Yargıtay 20. HD, 2015/16519 E., 2017/4433 K.)