HMK m. 17'ye göre yetki sözleşmesi yapabilecek olanlar kimlerdir ve kanun koyucunun bu sınırlamayı getirmesindeki temel gerekçe nedir?

HMK m. 17'ye göre yetki sözleşmesi yapabilecek olanlar yalnızca 'tacirler veya kamu tüzel kişileri'dir. Bu kişiler, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Kanun koyucunun bu sınırlamayı getirmesindeki temel gerekçe, HMK m. 17'nin gerekçesinde ve Yargıtay kararlarında (örn. Yargıtay 5. HD, 2020/7537 E.) açıklandığı üzere, taraflar arasındaki güç dengesizliğini önlemek ve zayıf olan tarafı korumaktır. Tacirler ve kamu tüzel kişileri, hukuki ve ekonomik olarak birbirlerine denk ve güçlü konumda kabul edilirler. Ancak bu kişilerin karşısında yer alan tüketiciler veya tacir olmayan diğer gerçek kişiler, genellikle daha zayıf konumdadır ve kendilerine sunulan standart (iltihaki) sözleşmelerdeki yetki şartını pazarlık etme imkanı olmaksızın kabul etmek zorunda kalabilirler. Bu düzenlemeyle, zayıf konumdaki kişilerin, güçlü tarafça belirlenen ve kendileri için elverişsiz olabilecek bir mahkemede dava açmaya zorlanmasının önüne geçilmek istenmiştir.