Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre yazılı yargılama usulünün aşamaları nelerdir? Bir mahkemenin, dilekçeler teatisi tamamlanmadan, örneğin dava dilekçesini davalıya tebliğ etmeden, görevsizlik kararı vermesi mümkün müdür? Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2017/966 E., 2017/1981 K. sayılı kararındaki çoğunluk görüşünü 'hukuki dinlenilme hakkı' çerçevesinde değerlendiriniz.

HMK'ya göre yazılı yargılama usulü temel olarak beş aşamadan oluşur: 1) Davanın açılması ve dilekçeler aşaması (dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap dilekçeleri), 2) Ön inceleme, 3) Tahkikat, 4) Sözlü yargılama, 5) Hüküm. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin anılan kararındaki çoğunluk görüşüne göre, mahkemenin dilekçeler teatisi tamamlanmadan, özellikle dava dilekçesini davalıya tebliğ edip savunma hakkı tanımadan görevsizlik gibi bir usuli karar vermesi hukuka aykırıdır. Her ne kadar görev kamu düzeninden olup davanın her aşamasında re'sen gözetilebilse de (HMK m. 115), bu durum Anayasa m. 36 ve HMK m. 27'de güvence altına alınan 'hukuki dinlenilme hakkı'nı ortadan kaldırmaz. Hukuki dinlenilme hakkı, tarafların yargılamayla ilgili olarak bilgi sahibi olmalarını, açıklama ve ispat hakkını kullanmalarını ve mahkemenin de bu açıklamaları dikkate alarak karar vermesini gerektirir. Dava dilekçesi tebliğ edilmeyen davalının, davanın varlığından haberi olmadan aleyhine bir karar verilmesi bu hakkın açık ihlalidir. HMK m. 137, ön incelemenin 'dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra' yapılacağını açıkça düzenlemiştir. Mahkemenin dosya üzerinden karar verme yetkisini düzenleyen HMK m. 138 dahi, dilekçelerin karşılıklı verilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla, mahkeme görevsizlik kararı verecek olsa bile, öncelikle dilekçeler aşamasını tamamlayarak davalıya savunma hakkı tanımalıdır. (Karşı oyda ise, görevin kamu düzeninden olduğu ve her aşamada incelenebileceği, bu nedenle tebligat yapılmadan da karar verilebileceği savunulmuştur ancak çoğunluk görüşü hukuki dinlenilme hakkını ön planda tutmuştur.) (Bkz: barandogan.av.tr, 'HMK Madde 184...')