HMK m. 138, mahkemeye dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verme yetkisi tanımaktadır. Bu hüküm, dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden görevsizlik kararı verilmesine imkan tanır mı?

Hayır, tanımaz. Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2017/966 E. sayılı kararında da açıklandığı gibi, HMK m. 138'in uygulanabilmesi için öncelikle davanın ön inceleme aşamasına gelmiş olması gerekir. Ön inceleme ise dilekçeler teatisi (karşılıklı verilmesi) tamamlandıktan sonra yapılır (HMK m. 137). Dolayısıyla, mahkemenin görevsizlik gibi bir dava şartı noksanlığına dayanarak karar verebilmesi için bile, en azından dava dilekçesini davalıya tebliğ edip cevap süresini beklemesi zorunludur. Aksi takdirde, davalının hukuki dinlenilme hakkı (Anayasa m. 36, HMK m. 27) ihlal edilmiş olur. HMK m. 115'teki 'davanın her aşamasında re'sen araştırılır' kuralı, bu temel usuli güvenceyi ortadan kaldırmaz.