TCK Madde 37 gerekçesinde eski TCK (765 sayılı) dönemindeki 'asli iştirak – fer’i iştirak' ayrımının sakıncaları neler olarak belirtilmiştir? Yeni TCK'nın faillik sisteminin (TCK 37, 38, 39) bu sakıncaları gidermeye yönelik temel yaklaşımı nedir?
TCK Madde 37'nin gerekçesinde, 765 sayılı TCK'daki 'asli iştirak – fer’i iştirak' ayrımının temel sakıncaları şöyle belirtilmiştir: 1. **Katkının Bağımsız Değerlendirilmesi:** Kişinin suçun işlenişine katkısının, gerçekleştirilen suçun bütünlüğü içinde değil, ondan bağımsız olarak ele alınması. Bu durum, örneğin gözcülük yapan kişinin eyleminin yağma suçunun bütününden kopuk değerlendirilmesine yol açıyordu. 2. **Belirsizlik ve Duraksamalar:** Suça iştirak eden kişilerin çoğunlukla 'asli fail' mi yoksa 'fer’i fail' mi olarak sorumlu tutulacağının duraksamaya yer vermeyecek şekilde saptanamaması. Gözcülük yapan kişi uygulamada bazen asli, bazen fer'i fail olarak kabul edilebiliyordu. 3. **Adil Olmayan Cezalandırma:** Bu ayrımın adil ve eşit olmayan bir cezalandırmayı sonuçlaması. Yeni TCK'nın faillik sistemi (TCK 37: Faillik, TCK 38: Azmettirme, TCK 39: Yardım Etme), bu sakıncaları gidermek amacıyla 'fiilin işlenişi üzerinde kurulan hâkimiyet' ölçütünü esas almıştır. Bu yaklaşımla: 1. **Bütüncül Değerlendirme:** Suça katılanın eylemi, işlenen suçun bütünlüğü içinde ve suçun gerçekleşmesine olan etkisi göz önünde bulundurularak değerlendirilir. 2. **Hâkimiyet Temelli Sorumluluk:** Kişinin fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurup kurmadığına bakılarak fail (müşterek fail, dolaylı fail), azmettiren veya yardım eden olup olmadığı belirlenir. Bu, daha objektif ve somut bir değerlendirme imkanı sunar. 3. **Net Sorumluluk Statüleri:** Faillik, azmettirme ve yardım etme olarak üç temel iştirak şekli öngörülerek sorumluluk statüleri netleştirilmiştir. Örneğin, gözcülük yapan kişi, eğer suçun işlenişi üzerinde diğerleriyle ortak hâkimiyet kuruyorsa 'müşterek fail' olarak sorumlu tutulacaktır. Bu yeni sistem, kişinin suça katkısının niteliğini ve önemini merkeze alarak daha adil ve öngörülebilir bir sorumluluk rejimi oluşturmayı hedefler.