Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 31'e göre, 12-15 yaş grubundaki bir çocuğun ceza sorumluluğunun belirlenmesinde hangi kriterler esas alınır ve bu süreçte sosyal inceleme raporunun rolü nedir?

TCK m. 31/2'ye göre, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş olup da 15 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu mutlak değildir. Sorumluluğun belirlenmesi iki aşamalı bir teste tabidir: 1) Çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilme yeteneği, 2) Davranışlarını bu algılamaya göre yönlendirebilme (irade) yeteneği. Eğer çocuk bu yeteneklerden birine veya her ikisine yeterince sahip değilse, ceza sorumluluğu yoktur ve hakkında sadece çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Eğer her iki yeteneğe de sahip olduğu tespit edilirse, ceza sorumluluğu vardır ancak cezası kanunda belirtilen oranlarda indirilir. Bu yeteneklerin tespitinde sosyal inceleme raporu (SİR) kritik bir rol oynar. Metinde belirtildiği gibi, çocuk hakimi bu belirlemeyi yapmadan önce, çocuğun aile koşulları, sosyal ve ekonomik durumu, psikolojik ve eğitim durumu hakkında uzmanlarca bir rapor hazırlanmasını ister. Hakim, hazırlanan bu raporları yapacağı değerlendirmede dikkate almak zorundadır. Rapor, çocuğun algılama ve irade yeteneğinin gelişim düzeyini anlamada mahkemeye bilimsel bir veri sunar. (Referans: yas-kucuklugu, TCK m. 31/2)